Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:05:35.897790+00:00

Пачаланы Китаплары: 3 Пачалар

Пачаланы Китаплары: 3 Пачалар

1. Баш Сёз

1. 3 Пачалар

1. Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

2. Карталар (Пачаланы Китаплары)

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Бу китапда бир жылтны ичинде Сыйлы Язывланы дёрт тарихи китабы топланып бериле: 1-нчи Пачалар, 2-нчи Пачалар, 3-нчю Пачалар ва 4-нчю Пачалар.

Пачаланы Биринчи ва Экинчи китаплары ягьудилилени дин башчысы Шамуйылны тувгъан вакътисинден тутуп, оьзюню къавумундан биринчи пача болгъан Давутну гьакимлигини ахырына (ёрукъ гьисапда бизин девюрден алдагъы 1010–970 йыллагъа) ерлиги тарихи аралыкъдагъы агьвалатланы къуршай. Пачаланы Уьчюнчю ва Дёртюнчю китапларында буса Сулейманны тахгъа олтургъан вакътисинден (бизин девюрден алдагъы X асрудан) тутуп, Бабил есирлигине (бизин девюрден алдагъы 587-нчи йылгъа) ерлиги аралыкъдагъы агьвалатлар къуршала.

Шо китаплагъа кюрчю этилип пачаны къаласында юрюлме герекли болгъан таварихлер ва тархнамелер салынгъан. Эсгермеге герек, Пачаланы 3-нчю ва 4-нчю китапларында бизге етишмеген эсделиклеге тувра гёрсетивлер бар – «Сулейманны таварихи» (3-нчю Пачалар 11:41), «Исрайылны пачаларыны таварихлери» ва «Ягьудини пачаларыны таварихлери». Контекстден гёрюнюп турагъаны йимик, Пачаланы китаплары шо тархнамелени къысгъача журасы болуп токътай – тизивчю шолагъа гьар пачаны этген ишлери булан байлавлу тындырыкълы хабарлагъа йимик асаслана.

Пачаланы китапларындагъы тарихи агьвалатлар булан байлавлу кёбюсю шагьатлыкълар Сыйлы Язывлар булан аралыгъы ёкъ, тек оьз девюрю булан байлавлу язывлу эсделиклерден таба аян этиле.

Пачаланы китапларында Сыйлы Язывланы ичине гиреген китаплардан бириси болгъан Экинчи Къанунгъа хас болуп токъташгъан дин бирлиги ачыкъдан гёрюнюп тура: шолардагъы бары да тарихи агьвалатлар пачаны неде ондан алдагъысыны муъминлигинден, неде гюнагьындан таба англатыла.

Китапланы ахырынчылай токъташдырылгъан къайдасыны умуми тархы – Бабил есирлигинден бираз алдагъы девюр (VII асруну ахыры).

Ягьудили Сыйлы Язывларда Пачаланы Биринчи ва Экинчи китапларына «Шамуйылны китаплары» деп айтыла. Тюзю, шо ончакъы къыйышывлу гелеген ат тюгюл: Шамуйыл не китапланы автору, не шоланы баш игити гьисапда ортакъчылыкъ этмей; ону гьакъында янгыз Биринчи китапда лакъыр юрюле.

Пачаланы Биринчи китабында Исрайылны тарихиндеги гёрмекли мюгьлет суратлана – къавум бирлешивден пача гьакимликге чыгъыв. Аллагьны ва халкъны арасындагъы Разилешив ва шолай да аслу тарихи гючлени – бир якъдан, асгербашчы пачалар белгилейген парахатлыкъны гьакимлигини, бирдагъы якъдан буса, пайхаммарлар сакълап ва айтып гелген Аллагьны каламыны ва дин токъташдырывланы – къыйышагъанлыгъы ва къаршылыкълыгъы китапны бютюн агъымындан къызыл сызакъ болуп оьте.

Жанр ягъындан алгъанда, китапгъа бир журалыкъ хас. Тарихи хабарлав шиъру гесек – Шамуйылны анасы Гьаннатны дуасы (1-нчи Пачалар 2:1-10) – берилип, янгыз бир керен бёлюне.

Тек китапны бир-бир гесеклерине, айрокъда Шаулну хабарына, белгили сюжетли тюрлюлюк хас. Эки тюрлю къайдада хабарланагъан шулай агьвалатлар ёлугъа: Шамуйыл оьзлеге пача ахтарагъан халкъны айыпгъа тутув булан байлавлу эки гесек (1-нчи Пачалар 8:4-22 ва 12:1-15); пачаны гьакимлигин токъташдырыв булан байлавлу эки жура (9-нчу ва 12-нчи башлар); Шаулну Аллагьгъа тынгламагъанлыгъы ва Ону янындан рагьмуну тас этгенлиги булан байлавлу эки къайда (1-нчи Пачалар 13:8-14 ва 15:10-31); Давут, гёрюнмейген кюйде Шаулну янына гелип, ону оьлтюрмей къойгъанлыкъ булан байлавлу эки хабар (24:1-8 ва 26:5-12).

Бир Аллагьгъа инанывгъа асаслангъан дини булангъы шо девюрдеги биргине-бир пачалыкъны амалгъа геливю, шексиз кюйде, гьалиги девюрдеги охувчуну иштагьландыра. Эгер китапда пайхаммарлар, айрокъда Шамуйыл, уьлгюлю келпетлер йимик гёрсетиле буса, пачалар, оланы къардашлары ва асгербашчылар бирдокъда уьлгюлю кюйде берилмей. Амма шо себепден олар бизге жанлы да, инамлы да болуп гёрюне. Ондан къайры, китапда тарихге янгыз пача ва тухумуну ата-бабасы гьисапда тюгюл, Забурну йыраву гьисапда да гирген Давутну оьмюрюню баш вакътисини гьакъында лакъыр юрюле.

Пачаланы Экинчи китабы Биринчи китапны сюжетли давамы болуп геле.

Мунда Давутну гьакимлигини, ону орнун тутгъан Сулейманны тувмакълыгъыны, пачаланы тухумуну амалгъа геливюню гьакъында хабарлана. Китапда Исрайылны ва Ягьудини бёлюнювю ва къаршы туруву булан байлавлу дагъы да бир хабарлав арагъа чыгъа. Шо хабарлав сонг Уьчюнчю ва Дёртюнчю китапларда давам этиле.

Жанр ягъындан алгъанда, Пачаланы Экинчи китабы Биринчисинден эсе артыкъ тюрлю. Хабар суратлавлар шиъру гесеклер булан аралашып геле. Шоланы эсгерейик: къайгъылы эки йыр – Давутну Шаулгъа ва Ёнатангъа айтгъан ваягьы (2-нчи Пачалар 1:19-27), асгербашчы Абинерге айтгъан ваягьы (2-нчи Пачалар 3:33-34) ва шолай да алгъыш къайдалы эки макътав йыр: Давутну дуасы (2-нчи Пачалар 7:18-29) ва Давутну йыры (2-нчи Пачалар 22:2–23:7). Эки сюжетли гесекни – Натан пайхаммарны бир ярлыны къозусуну гьакъында айтгъан тапшурмалы хабарын (2-нчи Пачалар 12:1-12) ва иниси агъасын оьлтюргенлик булан байлавлу хабарны (2-нчи Пачалар 14:1-20) – онгача асарлар гьисапда айырма ярай.

Пачаланы Уьчюнчю китабында Давутну гьакимлигини ахыры ва Сулейманны къыркъ йыллыкъ гьакимлиги – Исрайылны пача девюрюню «алтын асрусу», сонггъа таба пачалыкъны бёлюнме ва тёбенлешме башлангъанлыгъы суратлана. Китапда Ибадатхананы къурув, сыйлы этив, шону тындырыкълы кюйде суратлав (5–8-нчи башлар) булан байлавлу хабар аслу ерни тута. Сулейманны дуваныны (3-нчю Пачалар 3:16-28) ва Шебаны пача къатыныны геливюню (10-нчу баш) гьакъындагъы суратлавлар къошум хабарлар йимик гёрюне. Шоларда Сулейман пачаны аслу хасияты болгъан гьикматлыкъ суратлана.

Тарихи китапларда пачалар булан янаша Аллагьны каламыны чавушлары болгъан пайхаммарлар аслу ерни тута. Пачаланы Уьчюнчю китабында бир нече пайхаммар ёлугъа. Тек аслу тергев Ильяс пайхаммаргъа бакъдырыла. Ону яшавун суратлавгъа китапны айры гесеги багъышлангъан (17–19-нчу башлар).

Тарихи хабарлавну Уьчюнчю ва Дёртюнчю китаплагъа бёлюнювюне шартлы къайдада янашма тюше. Шо бёлюнюв гьатта сюжетни дазуларындан да гьасил болмай: ягьудили пача Агьазияны гьакимлик этивю булан байлавлу хабар, бир китапда башланып, башгъасында тамамлана (3-нчю Пачалар 22:51 – 4-нчю Пачалар 1:18).

Пачаланы Дёртюнчю китабы Агьазияны гьакимлик этивюнден тутуп (IX асруну ортасы), Набугьодоносорну Ягьудиге этген экинчи чапгъынына, Ерусалимни ва Ибадатхананы дагъылывуна ерлиги аралыкъдагъы агьвалатланы къуршай (бизин девюрден алдагъы VI асруну башы). Шо агьвалатлар пача гьакимликни аста-аста тёбенлешивю ва дагъылыву булан байлавлу.

Уьчюнчю китапда йимик, Пачаланы Дёртюнчю китабында да пайхаммарланы гьакъындагъы хабарлар аслу ерни тута. Пайхаммарлар дин янындан алгъанда, оьзгелеге уьлгюлер болуп токътай: китапны башында оьзюню кёкге гётериливюню гьакъында хабарланагъан Ильяс (2:11-12), сонг ону ёлун узатгъан Альяса (2–9 ва 13-нчю башлар); 19–20-нчы башларда Сыйлы Язывлардагъы бирдагъы бир зор пайхаммарны – Ишаяны гьакъында хабарлана. Альяса, алда Ильяс йимик, янгыз пайхаммар йимик тюгюл, гьайран ишлени этивчю гьисапда да гёрсетиле: гьатта ону къабурдагъы сюеги де оьлгенлени тирилте (13:20-21). Ишаяны сёзюне тынглап, Раббибиз Гьизкия пачаны къаласында гьайран иш эте (20:11).

Пачаланы ахырынчы китабында Давут ва Сулейман йимик зор уллу пачалар ёлукъмай. Терсине, къан тёгеген, бир-бири булан ябушагъан ва питне салып юрюйген исрайыллы ва ягьудили пачаланы гьакимликлерини гьакъындагъы хабарлар тёбенлешивню ачыкъдан суратлай. Тек китапда зор уллу дин къурувчу болгъан ва бир Аллагьгъа инанывгъа чакъырыв учун ябушуп гелген ягьудили пача Ёшиягъа (бизин девюрден алдагъы 640–609-нчу йыллар) айрыча тергев бакъдырыла.

Къумукъ тилге Библияны дагъы да шулай китаплары таржума этилген: Яратылыв, Айтывлар, Забур, Аюб, Янгы Разилешив.

Биз бу китапны гьазирлевде ортакъчылыкъ этгенлени барысына да – таржумачыгъа, редакторлагъа, суратчылагъа – гьакъ юрекден разилигибизни билдиребиз.

«Пачаланы китаплары» Библияны Таржумасыны институту ва Россияны илмулар академиясыны Дагъыстан илму марказыны Гь. Цадасаны атындагъы Тил, адабият, инчесаният институту булан бирликде басмагъа гьазирленген.

Библияны таржумасыны институту

3 Пачалар

3 Пачалар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

1

Пачаланы Уьчюнчю китабы

1^1Давут пача, узакъ оьмюр яшап, къарт бола. Давутгъа къат-къат этип опуракъ гийдирсе де, ону къаркъарасына гьеч исив гирмей. 2Шо заман къуллары огъар:

– Есибиз, биз сагъа бир жагьил къыз табып берейик. Ол сагъа къарар, къуллукъ этер. Къыз сени булан бирче ятар, шо заман сени къаркъаранга исив гирер.

3Къуллар, бютюн Исрайылдан гёзел къызны излеп айланып, шунамлы Абишакны табалар ва ону пачаны янына гелтирелер. 4Шо къыз оьтесиз гёзел болгъан. Ол пачагъа къарай, огъар къуллукъ эте. Амма пача къызгъа ювукълукъ этмей.

Адония тахгъа минип олтурма сюе

5Гьаггитни уланы Адония оьктем кюйде: «Пача мен болажакъман», – деп айтып юрюй. Ол оьзюне асгерлик атарбалар да, атлар да ала, элли къул да тута. Олар бары да Адонияны алды булан чабып юрюй болгъанлар+. 6(Адонияны атасы огъар бир сама да: «Сен неге шолай этесен?» – деп сорав берип, ону илыкъдырмай болгъан. Адония Абсаламдан сонг тувгъан ва оьтесиз гёзел улан болгъан.)

7Адония Саруяны уланы Ёап ва дин къуллукъчу Абиатар булан тилбирчилик эте, олар да ону янын туталар+. 8Амма дин къуллукъчу Садок, Ёяданы уланы Беная, Натан пайхаммар, Шими, Реи ва Давутну къаравуллары Адонияны янын тутмайлар+.

9Адония, Эн-Рогелни къырыйындагъы Зогьелет деген ташны янында къойланы, оьгюзлени, семиртилген бузавланы къурбангъа да союп, оьзюню бары да агъа-инилерин, пачаны уланларын ва Ягьудадан пачагъа ювукъ болгъанланы барын да чакъыра,+
10амма не Натан пайхаммарны, не Бенаяны, не оьзюню къаравулларын, не иниси Сулейманны чакъырмай+.

Давут тахны Сулеймангъа бере

11Шо заман Натан пайхаммар Сулейманны анасы Батшебагъа булай сорай:

– Сен Гьаггитни уланы Адония пача болгъанын, бизин есибиз Давут буса шо гьакъда бир зат да билмейгенин эшитмедингми дагъы? 12Магъа оьзюнгню де, уланынг Сулейманны да оьлюмден нечик къутгъарма тарыкъ экенин таклиф этме ихтияр бер. 13Буссагьат Давут пачаны янына да барып, огъар булай деп айт: «Есим пача, сен магъа, къулунга, оьзюнгден сонг мени уланым Сулейман шексиз кюйде пача болажагъын ва ол сени тахынга минип олтуражагъын айтып, ант этген эдинг? Неге дагъы Адония пача болуп олтургъан?» 14Сен пача булан сёйлеп турагъанда, мен артынг булан гирип, сени сёзлерингни гертилежекмен.

15Батшеба, къарт болгъан пачаны янына барып, ону уьюне гире. Шонда огъар шунамлы Абишак къуллукъ этип тура болгъан. 16Батшеба, энкейип, пачаны алдында тобукъдан тура.

– Сен не сюесен? – деп сорай пача.

17Батшеба пачагъа булай жавап бере:

– Есим, сен магъа, къулунга, Раббибизни, Аллагьны атын тутуп, оьзюнгден сонг мени уланым Сулейман пача болажакъ ва ол сени тахынга минип олтуражакъ деп ант эте эдинг. 18Амма пача болуп Адония олтургъан, сен буса, есим пача, шо гьакъда билме де билмейсен. 19Ол къурбанлыкъгъа кёп оьгюзлени, семиртилген бузавланы, къойланы сойгъан, сени бары да уланларынгны, дин къуллукъчу Абиатарны ва асгербашчы Ёапны чакъыргъан, амма сени къулунг Сулейманны чакъырмагъан. 20Есим пача, сенден сонг тахгъа минип ким олтурар экен деп, бютюн Исрайыл сагъа бозарып къарап тура. 21Ёгъесе, есим пача, сен ата-бабаларынгны янына гёчюп парахат болгъандокъ, мени де, уланым Сулейманны да жинаятчылар деп гьисаплажакълар.

22Батшеба пача булан сёйлеп турагъанда, Натан пайхаммар гирип геле. 23Пачагъа:

– Натан пайхаммар гелген, – деп билдирелер.

Шо заман ол, пачаны алдына да гелип, огъар тап бети ерге къапланып къалгъанча баш ие. 24Натан булай дей:

– Есим пача, сен, гертиден де, оьзюнгден сонг Адония пача болажакъ ва ол сени тахынга минип олтуражакъ деп токъташгъанмысан? 25Ол бугюн барып къурбанлыкъгъа кёп оьгюзлени, семиртилген бузавланы, къойланы сойгъан. Ол сени бары да уланларынгны, асгербашчыланы ва дин къуллукъчу Абиатарны чакъыргъан. Олар гьали Адония булан ашап-ичип туралар ва: «Яшасын Адония пача!» – деп къычырып айланалар+. 26Амма ол мени, сени къулунгну, дин къуллукъчу Садокну, Ёяданы уланы Бенаяны ва сени къулунг Сулейманны чакъырмагъан. 27Есим пача, бу сени буйругъун булан этилген ишми? Оьзюнгден сонг сени тахынга ким минип олтуражакъны къулларынга билдирмеймисен? 28Шо заман Давут пача:

– Мени яныма Батшебаны чакъырыгъыз, – дей.

Батшеба, пачаны янына да гирип, алдына гелип токътай. 29Пача булай деп ант эте:

– Мени гьар-бир балагьдан къутгъаргъан Раббибизни атын тутуп айта тураман,+
30мен бугюн Раббибизни, Исрайылны Аллагьыны атын да тутуп этген антымны яшавгъа чыгъаражакъман: уланынг Сулейман менден сонг пача болажакъ ва мени орнума тахгъа минип олтуражакъ.

31Батшеба, пачаны алдында ерге къапланып ятып:

– Есим Давут пача гьар даим де яшап турсун дагъы! – дей.

32Давут пача:

– Мени яныма дин къуллукъчу Садокну, Натан пайхаммарны ва Ёяданы уланы Бенаяны чакъырыгъыз, – дей.

Олар пачаны янына гиргенде, 33Давут олагъа булай дей:

– Оьзюгюз булан мени къулларымны да алып, уланым Сулейманны мени къачырыма да миндирип, ону Гигьон булакъгъа элтигиз. 34Шонда дин къуллукъчу Садок ва Натан пайхаммар, башына май да сюртюп, Сулейманны Исрайылны уьстюнде пача этип белгилесин. Зурнай да согъа туруп: «Яшасын Сулейман пача!» – деп къычырып юрюрсюз+. 35Сонг Сулейманны къайтара ерине узатарсыз. Ол, мени тахыма минип олтуруп, мени орнума гьакимлик этме башласын. Мен огъар Исрайылны ва Ягьуданы уьстюндеги гьакимликни васият этдим.

36Ёяданы уланы Беная пачагъа булай жавап бере:

– Амин! Раббибиз, есим пачаны Аллагьы шолай айтсын. 37Раббибиз есим пача булан болуп тургъаны йимик, Сулейман пача булан да болуп турсун! Раббибиз ону тахын есим Давут пачаны тахындан да оьр этсин!

38Дин къуллукъчу Садок, Натан пайхаммар, Ёяданы уланы Беная, керетлилени ва пелетлилени асгер бёлюклери барып, Сулейманны Давут пачаны къачырына миндирип олтурта ва ону Гигьонгъа узата+. 39Дин къуллукъчу Садок, чатырдан зурнай булан майны да алып, Сулейманны башына май сюрте. Шондан сонг олар зурнайланы согъалар ва бютюн халкъ:

– Яшасын Сулейман пача! – деп къычыра.

40Бютюн халкъ Сулейманны артына тюше. Олар дюдюклерин согъа ва къычыра туруп къуванып юрюйлер, гьатта оланы къавгъасына ер къартыллай.

Сулейман Адонияны аяй

41Адония ва ону бары да къонакълары бу къавгъаны оьзлени йыбаву бите туруп эшителер. Зурнайны авазын эшитип, Ёап:

– Шагьардагъы бу не къавгъадыр? – деп сорай.

42Ол сёйлеп де битгенче, дин къуллукъчу Абиатарны уланы Ёнатан етип геле.

Адония:

– Бери гел. Сен намуслу адамсан, озокъда, яхшы хабар алып гелгенсендир, – дей+.

43– Тюгюл, – деп жавап бере Ёнатан. – Есибиз Давут пача Сулейманны пача этип салгъан. 44Пачабыз ону дин къуллукъчу Садок, Натан пайхаммар, Ёяданы уланы Беная, керетлилер ва пелетлилер булан йиберген, олар да Сулейманны пачаны къачырына миндирип олтуртгъан+. 45Дин къуллукъчу Садок ва Натан пайхаммар, Гигьонда Сулейманны башына май да сюртюп, ону пача этип белгилегенлер. Олар шондан къувана туруп гетдилер, шагьаргъа буса бир уллу гьарасат тюшюп къалды. Сен эшитеген шо къавгъа. 46Ондан къайры да, Сулейман пачаны тахына минип олтургъан, 47пачагъа ювукъ болгъанлар буса, есибиз Давут пачаны янына къутлай туруп гелип: «Сени Аллагьынг Сулейманны атына сени атынгдан да артыкъ макътав этсин, ону тахын сени тахынгдан да оьр этсин!» – деп айтып юрюйлер. Пача, ятывундан бираз туруп, башын да ийип:+
48«Мени тахымда олтуруп орнума къалагъанны гёрме магъа имканлыкъ берген Раббибизге, Исрайылны Аллагьына макътавлар болсун!» – дей.

49Шонда Адонияны бары да къонакъларына къоркъмакълыгъындан къартыллавукъ тюше ва олар туруп, гьар якъгъа чачылып гетелер. 50Адония буса, Сулеймандан къоркъуп, барып къурбан этеген ерни мююзлеринден тутуп токътай+. 51Сулеймангъа булай деп билдирелер:

– Адония сенден къоркъгъан ва къурбан этеген ерни мююзлерин де тутуп, йибермей токътагъан. Ол: «Сулейман пача бугюн мени, оьзюню къулун, къылыч булан къыймажакъгъа ант этсин», – дей.

52Сулейман:

– Эгер де ол оьзюн мекенли адам гьисапда гёрсетсе, ону башындан ерге бир тюгю де тюшмес. Эгер де ону гьеч бир эрши ишин эслесек, ол оьлтюрюлер, – деп жавап бере+.

53Сулейман пача адамларын йибере, олар да Адонияны къурбан этеген ерден алып гелелер. Адония, гирип гелип, Сулейман пачагъа баш ие. Ол Адониягъа:

– Уьюнге бар, – дей.

2

Давутну Сулеймангъа этген ахырынчы насигьатлары

2^1Оьлюм сагьаты етишгенде, Давут уланы Сулеймангъа насигьат эте.

2– Энни магъа да менден алдагъыларыбыз гёргенни гёрмесе болмай, – дей ол. – Къатып, къоччакъ кююнгде тур, 3Раббибиз, сени Аллагьынг, талап этегенни кютюп тур. Не эте бусанг да, къайда бара бусанг да, бары ишинг тюзелсин учун, Аллагьны ёлунда юрюп тур. Мусаны Къанунунда язылгъан кюйде, Ону токъташдырывларын ва буйрукъларын, Ону къанунларын ва гёрсетивлерин кютюп тур+. 4Ондан къайры да, Раббибиз мени гьакъымда: «Эгер де сени наслуларынг, Мени ёлума да тюшюп, Мени алдымда гьакъ юрекден герти кюйде юрюп турса, сен бир заманда да Исрайылны тахында орнунгну тутажакъ адамдан магьрюм къалмажакъсан», – деп айтгъан Оьзюню сёзюн яшавгъа чыгъарсын учун+.

5Сонг да, Саруяны уланы Ёап магъа ва Исрайылны эки асгербашчысына – Нирни уланы Абинерге ва Етерни уланы Амасагъа – не этгенни билесен. Давда тёгюлген къан учун оьч ала туруп, парахатлыкъ вакътиде Ёап оланы оьлтюрдю, белбавун ва аягъындагъы чарыкъларын давну къанына батдырды+. 6Оьзюнгню гьакъылынга гёре иш гёр, амма ону акъ гирген башын ахыратгъа парахат гёчме къойма.

7Гилатлы Барзиллайны уланларына рагьмулу бол, олар сени тепсингде олтуруп ашайгъанлардан болсун. Мен сени агъанг Абсаламдан къачагъанда, олар мени яныма гелдилер+.

8Дагъы да сени янынгда Багьуримдеги буньяминли Гераны уланы Шимей бар. Мен Магьанайимге барагъан гюн ол магъа оьтесиз яман къаргъышлар этди. Шимей Урдунгъа мени къаршылама чыкъгъанда, Раббибизни атын да тутуп, мен огъар: «Мен сени къылыч булан къыймасман», – деп ант этдим+. 9Тек гьали ону такъсырламай къойма. Сен гьакъыллы адамсан, огъар не этме герекни оьзюнг билерсен. Ону акъ гирген башын ахыратгъа къанына батгъан гьалында гийир.

Давутну оьлюмю

(1 Тав 29:26-28 )

10Давут оьзюню ата-бабаларыны янына гёчюп парахат бола. Ону Давутну Шагьарында гёмелер+. 11Ол Исрайылгъа къыркъ йыл гьакимлик этген – Гьабрунда етти йыл ва Ерусалимде отуз уьч йыл+. 12Атасы Давутну тахына Сулейман минип олтура ва ону гьакимлиги беклешип тербей.

Адонияны оьлтюртювю

13Гьаггитни уланы Адония Сулейманны анасы Батшебаны янына геле. Батшеба огъар:

– Яхшылыкъ булан гелгенмисен? – деп сорай.

– Гелгенмен, – деп жавап бере ол.

14Сонг Адония:

– Магъа сени булан сёйлеме яраймы? – деп сорай.

– Ярай, – деп жавап бере Батшеба.

15– Пачалыкъ меники эди, – дей ол, – бютюн Исрайыл да магъа болажакъ пачагъа йимик къарап тура эди. Амма бары зат алышынып къалды, пачалыкъ да мени агъама берилди – шо пачалыкъны огъар Раббибиз буюргъан эди чи дагъы. 16Муна, мен сенден бир зат тилеймен. Тилевюмню гери урма.

– Айт, – дей Батшеба.

17Ол:

– Тилеймен сагъа, Сулейман пача булан сёйлеп къара, ол магъа шунамлы Абишакны къатын этип берсин. Сулейман сагъа къаршы чыкъмажакъ, – дей+.

18– Яхшы, – деп жавап бере Батшеба. – Мен сени гьакъынгда пача булан сёйлеп къарарман.

19Батшеба Адонияны гьакъында сёйлемек учун Сулейман пачаны янына баргъанда, пача ону къаршылама деп эретура, огъар баш ие ва къайтып тахына минип олтура. Ол анасына да тах гелтирмекни буюра, ол да пачаны онг янында олтура.

20– Мени сагъа бир гиччирек тилевюм бар, – дей анасы. – Тилевюмню гери урма.

Пача:

– Айт, анам, мен сени тилевюнгню гери урмасман, – дей.

21Батшеба да:

– Шунамлы Абишакны агъанг Адониягъа къатын этип берсин, – дей.

22Сулейман пача анасына булай жавап бере:

– Сен неге Адониягъа шунамлы Абишакны тилейсен? Тилеген сонг, огъар пачалыкъ тиле – ол мени агъам чы. Ол учун, дин къуллукъчу Абиатар учун ва Саруяны уланы Ёап учун тиле!+

23Сулейман пача Раббибизни аты булан булай ант эте:

– Эгер де шо тилевю саялы Адония жавапгъа тартылмаса, Аллагь мени къатты кюйде такъсырлап къойсун! 24Ваъда этген кюйде, мени атам Давутну тахында олтуртуп беклешдирген ва мени уьюмдегилени беклешдирген Раббибизни атын тутуп ант этемен, Адония бугюн оьлюмге тарылажакъ!+

25Сулейман пача Ёяданы уланы Бенаягъа буйрукъ бере, ол Адонияны уруп йыгъа, ол да оьлюп къала+.

Абиатарны такъсырлав ва Ёапну оьлюмю

26Дин къуллукъчу Абиатаргъа буса пача булай дей:

– Анатотгъа, оьзюнгню авлакъларынга бар. Сени оьлтюрме тийишли эди, тек мен бугюн сени оьлтюрмежекмен, неге тюгюл де сен атам Давутну алды булан Пачабыз болгъан Раббибизни сандыгъын алып юрюдюнг ва атамны бары да тарчыкълыкъларына ортакъчы болдунг+.

27Сулейман, Шилода Элини уьюнде Раббибиз айтгъан сёзню яшавгъа чыгъара туруп, Абиатарны Раббибизни дин къуллукъчулугъундан азат эте+. 28Бу янгылыкълар Ёапгъа етишгенде, ол, Абсаламны янын тутмайлы, Адонияны янын тута. Шо заман Ёап Раббибизни чатырына чабып гире ва къурбан этеген ерни мююзлеринден тутуп токътай+. 29Сулейман пачагъа Ёап Раббибизни чатырына къачып гирип къурбан салагъан ерни къырыйында токътагъанын етишдирелер. Шо заман Сулейман Ёяданы уланы Бенаягъа:

– Барып, ону йыкъ! – дей.

30Беная, Раббибизни чатырына да гирип, Ёапгъа булай дей:

– Пача: «Чыкъ!» – дей.

Амма ол:

– Ёкъ, мен мунда оьлежекмен, – деп жавап бере.

Беная пачагъа:

– Магъа Ёап булай жавап берди, – деп етишдире.

31Шо заман пача Бенаягъа булай деп буюра:

– Ол оьзю айтагъанны эт. Уруп йыкъ ону, сонг гём. Шоллукъда мени де, атамны уьюндегилени де Ёапны негьакъ тёкген къаныны айыбындан тазала+. 32Раббибиз Ёапгъа тёкген къаны учун тийишлисин бережек, неге тюгюл де атам Давутну ихтиярын алмайлы, ол экевге чапгъын этди ва оланы къылыч булан оьлтюрдю. Олар экевю де – Нирни уланы Абинер, Исрайылны асгербашчысы ва Етерни уланы Амаса, Ягьуданы асгербашчысы – ондан эсе муъмин де, яхшы да дюр эди+. 33Оланы къаны саялы айып гьар даимге де Ёапны ва ону наслуларыны башына тюшсюн дагъы. Давутгъа ва ону наслуларына, ону уьюндегилеге ва тахына буса Раббибиз гьар даимге де парахатлыкъны ва аманлыкъны савгъат этсин дагъы.

34Ёяданы уланы Беная барып Ёапны уруп йыгъа ва оьлтюре. Ону дангылдагъы оьзюню еринде гёмелер. 35Пача Ёяданы уланы Бенаяны Ёапны орнуна асгербашчы эте ва Абиатарны орнуна дин къуллукъчу Садокну сала+.

Шимейни оьлюмю

36Шондан сонг пача Шимейни артындан йибере ва огъар булай дей:

– Ерусалимде оьзюнге уьй къуруп, шонда яшап тур ва дагъы бир ерге де барма+. 37Билип къой, сен гетип, Кидрон къолну оьтюп чыкъгъанда, оьлюмден къутулмажакъсан ва оьлюмюнге оьзюнг айыплы болажакъсан+.

38Шимей пачагъа:

– Разимен. Мен, сени къулунг, сен, мени есим пача, айтгъан кюйде этежекмен, – деп жавап бере.

Шимей Ерусалимде узакъ замангъа къала. 39Амма арадан уьч йыл гетип, Шимейни къулларындан экевю Гатны пачасы Акишни, Мааканы уланыны, янына къачалар. Шимейге:

– Сени къулларынг Гатда, – деп етишдирелер+.

40Шо заман ол, эшегин де ерлеп, къулларын излемек учун Гатгъа Акишни янына багъып тербене. Шолай барып, Шимей Гатдан къулларын къайтара.

41Сулеймангъа Шимей Ерусалимден Гатгъа барып гелгенин етишдирелер. 42Пача, Шимейни чакъырып, огъар булай дей:

– Раббибизни атын тутуп ант да этдирип, мен сагъа: «Шо гюн къайда барсанг да, сен оьлюмден къутулмажакъсан», – деп буварыв этмегенми эдим дагъы? Шо заман сен магъа: «Разимен. Мен тынглавлу болажакъман», – деген эдинг. 43Неге дагъы сен Раббибизге этген антны буздунг ва мени буварывума тынгламадынг?

44Пача дагъы да Шимейге:

– Сен юрегингде мени атам Давутгъа этген бары да яманлыгъынгны сакълап токътагъансан. Гьали Раббибиз сагъа сени яманлыгъынга гёре тийишли къайтарышын этежек+. 45Сулейман пача буса шабагьатланажакъ ва Давутну тахы да Раббибизни алдында гьар даимге де тюгесинмеген кююнде къалажакъ+.

46Пача Ёяданы уланы Бенаягъа буйрукъ бере, ол да чыгъып Шимейни уруп йыгъа ва оьлтюре.

Шоллукъда Сулейманны гьакимлиги булан пачалыкъ мекенли кюйде беклешип тербей.

3

Сулейманны гьикматлыкъны гьакъындагъы дуасы

(2 Тав 1:3-12 )

3^1Сулейман, Мисрини пачасы пиръавунну къызын къатын этип алып, ону булан къардаш бола. Оьзюню къаласын, Раббибизни уьюн ва Ерусалимни айланасы булан баруну ишлеп битгенче, Сулейман къатынын Давутну Шагьарында ерлешдире+.

2Халкъ буса къурбанлыкъларын алда йимик сыйлы ерлердеги бийикликлерде этип тура болгъан, неге тюгюл де Раббибизни макътавлугъу учунгъу уьй гьали де къурулуп битмеген болгъан.

3Сулейман, атасы Давутну буйрукъларына гёре юрюй туруп, Раббибизге бакъгъан якъдагъы сюювюн тас этмей, тек ол да сыйлы ерлердеги бийикликлерде къурбанлыкъларын эте ва яллатып арив ийислер чыгъара+.

4Къурбанлыкъларын этмек учун, пача Гибеонгъа бара, неге тюгюл де бийикликлердеги сыйлы ерлени инг де аслусу шонда болгъан. Къурбан этеген шо ерде ол минг бютюнлей яллатывун орната. 5Раббибиз, Гибеонда Сулеймангъа гече тюшюнде гёрюнюп:

– Менден не сюе бусанг да тиле, – дей+.

6Сулейман булай дей:

– Къулунг болгъан атам Давутгъа Сен зор рагьмулу болдунг, неге тюгюл де ол Сагъа амин болуп тура эди, ол муъмин эди, юреги де тюз эди. Сен шо зор рагьмунгну сакъладынг ва бугюн оьзюню тахына минип олтуруп болсун деп, атама улан савгъат этдинг. 7Гьали буса, Раббим, Аллагьым, Сен мени, Оьзюнгню къулунгну, атам Давутну орнуна пача этдинг. Амма мен гьали де кёп жагьилмен, оьзюмню борчларымны нечик кютме герекни де билмеймен. 8Мен, Сени къулунг, Сен танглагъан халкъынгны арасындаман. Шо халкъ зор уллу, санама, санавун токъташдырма оьтесиз кёп+. 9Магъа, Оьзюнгню къулунга, халкъынга ёлбашчылыкъ этмек учун, яхшыны ямандан айырып билмек учун, гьикматлы юрек бер. Кимдир дагъы Сени кёп санавлу халкъынга ёлбашчылыкъ этип болагъан+?

10Раббибиз Сулейман Оьзюнден шо затны тилегенге рази къала. 11Аллагь огъар булай дей:

– Сени шо тилевюнгден сонг, оьзюнге не узакъ оьмюр, не байлыкъ, не душманларынга оьлюм тилемейли, англавлу кюйде гьукму чыгъармакъ учун янгыз гьикматлыкъ тилединг, 12Мен сен тилевюнгню кютермен. Мен сагъа гьикматлы ва англавлу юрек берермен. Сенден алда сагъа ошагъаны болмагъаны йимик, сенден сонг да сагъа гьеч тенг гелегени болмас+. 13Гьатта Мен сагъа сен тилемеген байлыкъны да, макътавлукъну да берермен, нечик чи сени савунгда пачаланы арасында сагъа тенг гелегени болмас+. 14Эгер де атанг Давут этгени йимик, сен де Мени ёлум булан юрюсенг, мени токъташдырывларыма ва буйрукъларыма тынгласанг, Мен сагъа узакъ оьмюр берермен+.

15Шо заман Сулейман уяна ва бу тюш болгъанны англай. Ол, Ерусалимге гелип, Раббибизни разилешив сандыгъыны алдында токътай ва бютюнлей яллатывну ва ярашывлукъну къурбанлыкъларын эте. Шондан сонг Сулейман оьзюню къаласындагъыланы барысына да йыбав къура+.

Эришивлюкню гьикматлы кюйде чечив

16Бир керен пачаны янына эки къагьба къатын гелип, ону алдында эретуруп токътай. 17Оланы бириси булай дей:

– Есим! Биз бу къатын булан бирче бир уьйде турабыз. Ол уьйдеги вакътиде мен яш тапдым. 18Арадан уьч гюн гетип ол да яш тапды. Биз бирче эдик, бизин булан уьйде бирев де ёкъ эди, янгыз экибиз де эдик. 19Гече бу къатынны уланы оьлюп къалгъан, неге тюгюл де гече юхлайгъанда ол билмей яшын басып къойгъан. 20Мен, сени къаравашынг, юхлайгъанда, ол, гечелетип туруп, мени уланымны алгъан. Ол, мени яшымны оьзюню кёкюрегине къаплап, оьзюню оьлген уланын буса мени кёкюрегиме къаплагъан. 21Эртен мен уланымны ичирейим деп турсам, ол оьлген. Тек эртен мен яшгъа тергевлю къарап чыкъгъанда, ол мен тапгъан улан тюгюлю ачыкъ болду.

22Бириси къатын:

– Тюгюл! Саву мени уланым, оьлгени сеники, – дей.

Амма биринчи къатын:

– Тюгюл! Оьлгени сеники, саву меники! – деп къарыша.

Пачаны алдында олар шолай эришип туралар. 23Пача булай дей:

– Биригиз: «Мени уланым сав, сеники буса оьлген», – дейсиз, биригиз буса: «Тюгюл! Сени уланынг оьлген, меники буса сав», – дей.

24Сонг пача:

– Магъа къылыч гелтиригиз, – дей.

Пачагъа къылыч гелтирелер. 25Шо заман ол:

– Сав яшны уруп экиге бёлюгюз, яртысын бир къатынгишиге, яртысын буса бириси къатынгъа беригиз, – дей.

26Уланы сав къатынны авлетине языкъсынмакълыгъындан юреги титиреп гете. Ол пачагъа:

– Гьей есим! Яшны огъар сав кюйде беригиз! Оьлтюрмегиз ону! – дей.

Бириси буса:

– Яшны не мен алмасман, не сен алмассан. Эки бёлюгюз ону! – дей.

27Шо заман пача:

– Сав яшны биринчи къатынгъа беригиз. Оьлтюрмегиз ону, яшны анасы олдур, – деп токъташдыра.

28Пача чыгъаргъан гьукмуну гьакъында бютюн Исрайылдагъылар эшитгенде, олар Сулеймангъа абур этме башлайлар. Неге тюгюл де, исрайыллылар пачасында дуван гесмек учун Аллагьдан берилген гьикматлыкъ барны гёрелер+.

4

Сулейманны гьакимлери ва сардарлары

4^1Сулейман пача бютюн Исрайылгъа гьакимлик этип тура. 2Ону аслу гьакимлери булардыр:

Садокну уланы Азария – дин къуллукъчу;

3Шишаны уланлары Элигьореп ва Агьия – языв иш юрютювчюлер;

Агьилутну уланы Ёшапат – чавуш;+

4Ёяданы уланы Беная – асгербашчы;

Садок ва Абиатар – дин къуллукъчулар;+

5Натанны уланы Азария – сардарланы уьстюндеги гьаким;

Натанны уланы Забут – дин къуллукъчу ва пачаны оьз ойчусу;

6Агьишар – къалагъа къаравчусу;

Абданы уланы Адонирам – ихтиярсыз ишчилени тергевчюсю+.

7Сулейманны бютюн Исрайылны уьстюнде дагъы да он эки селдери болгъан. Олар пачаны ва ону уьюндегилени сурсат булан таъмин эте болгъан. Оланы гьариси йылны бир айына тарыкъ болагъан чакъы сурсат етишдирме герек болгъан. 8Муна оланы атлары:

Бен-Гьур Эпрайимни тав бойларында гьакимлик этген;

9Бен-Декер Макасда, Шаалбимде, Бет-Шемешде ва Элон Бет-Гьананда гьакимлик этген;

10Бен-Гьесет Арубботда гьакимлик этген (Соко ва бютюн Гьепер топурагъы онуки болгъан);

11Бен-Абинадап Дорну бийикликлеринде гьакимлик этген (ону къатыны Сулейманны къызы Тапат болгъан);

12Агьилутну уланы Баана Таанакда, Мегиддода да, Изреелден тёбендеги Саретанны къырыйындагъы Бет-Шеанны айланасындагъы бютюн вилаятда да, Бет-Шеандан Абел-Мегьолагъа ерли де, гьатта Ёкмеамдан ариде де гьакимлик этген;

13Бен-Гебер Гилатдагъы Рамотда гьакимлик этген (Манассаны уланы Яирни Гилатдагъы юртлары ва шолай да Башандагъы Аргоп вилаяты онуки болгъан; шо вилаятгъа айланасы булан барулар да ишленип, къапуларында багъыр тогъаслары булангъы уллу алтмыш шагьар гире болгъан);+

14Иддону уланы Агьинадап Магьанайимде гьакимлик этген;

15Агьимаас Непталим топурагъында гьакимлик этген (ол Сулейманны къызы Басематаны къатын этип алгъан);

16Гьушайны уланы Баана Ашир топурагъында ва Беалотда гьакимлик этген;

17Паруагьны уланы Ёшапат Иссакар топурагъында гьакимлик этген;

18Эланы уланы Шими Буньямин топурагъында гьакимлик этген;

19Урини уланы Гебер Гилатда (аморлуланы пачасыны Сигьун уьлкесинде ва Башан пачаны Уг уьлкесинде) гьакимлик этген. Ол янгыз бу топуракъланы барысыны да уьстюнде янгыз селдер болгъан+.

Сулейманны пачалыгъыны зорлугъу

20Ягьуданы ва Исрайылны халкъы денгиз ягъадагъы къайыр бюртюклердей оьтесиз кёп болгъан. Олар ашап-ичип, йыбанып тургъанлар+. 21Сулейман Фират оьзенден тутуп пилистимлилени топурагъына ва тап Мисрини дазусуна ерлиги пачалыкълагъа гьакимлик этген. Бу уьлкелер Сулейман сав чакъы огъар ясакъ тёлеп ва къуллукъ этип тургъан+.

22Гьар гюн Сулейманны къаласына отуз кор[*] тизив ун ва алтмыш кор ярмасы булангъы ун, 23къубагийиклени, маралланы, къыр эчкилени гьисапгъа алмагъанда, отлукъгъа тутулуп сакълангъан он уллу мююзлю гьайван, отлавлукъда сакълангъан йигирма уллу мююзлю гьайван ва юз гиччи мююзлю гьайван гелтириле болгъан.

24Сулейман Фират оьзенден гюнбатышгъа багъып, Типсагьдан Газагъа ерлиги бары да пачалыкълагъа гьакимлик этген ва айланадагъы бары да уьлкелер булан ярашывлукъда тургъан. 25Сулейманны савунда Дандан тутуп Беершебада ерли Ягьудидеги ва Исрайылдагъы гьар адам оьзюню юзюм борласыны ва инжир терегини тюбюнде аманлыкъда яшап тургъан.

26Сулейманны асгерлик атарбалагъа егилеген къыркъ минг аты ва он эки минг чапдырагъан аты болгъан+.

27Сардарланы гьариси оьзюню айы гелгенде, Сулейман пачагъа ва пачаны тепсисинде олтуруп ашайгъан ону бары да ювукъларына сурсат гелтире болгъан. Олар бир зат сама етишмей къалмасны гьайын эте болгъан. 28Олар дагъы да тийишли ерге асгерлик атарбагъа егилеген ва оьзге атлар учун арпа ва бичен, гьариси оьзюню пайын етишдире болгъан.

Сулейманны гьикматлыгъы

29Аллагь Сулеймангъа гьикматлыкъны, зор иттиликни ва денгиз ягъадагъы къайырдай оьлчевсюз терен гьакъылны берген болгъан. 30Сулейманны гьикматлыгъы Гюнтувушдагъы бары халкъны гьикматлыгъындан ва Мисрини бютюн гьикматлыгъындан артыкъ болгъан+. 31Ол гьар къайсы адамдан да, эзрагьлы Этандан да, Магьолну уланлары Гьемандан да, Калколдан да, Дардадан да гьикматлы болгъан. Сулейманны макътавлугъу айланадагъы бары да халкълагъа яйылып гете+. 32Ол уьч минг гьикматлы айтыв айтгъан, ону йырларыны санаву буса минг беш болгъан+. 33Сулейман ливан къарагъайдан тутуп тамдан оьсюп чыкъгъан отгъа ерли оьсюмлюклени яшавун ахтаргъан. Ол гьайванланы ва къушланы, сюйкелеген жанланы ва балыкъланы ахтаргъан. 34Сулейманны гьикматлыгъы гьакъында эшитгенде, огъар тынгламакъ учун, бары да халкъланы арасындан, дюньядагъы бары да пачалардан адамлар геле болгъан+.

5

Раббибизни уьюн къурмакъ учун гьазирлик гёрюв

(2 Тав 2:1-18 )

5^1Сулейман атасы Давутну орнуна пача болма белгиленгенни эшитгенде, Тирни пачасы Гьирам ону янына элчилер йибере, неге тюгюл де Гьирам гьар заманда да Давутну къурдашы болуп тургъан+. 2Сулейман буса Гьирамгъа булай айтып йибере:

3– Дёрт де якъдан атама къаршы юрюлюп тургъан давланы себебинден, Раббибиз атам Давутну душманларын аякъ тюбюне салгъанча, ол Раббибизге ибадат этмек учун уьй къуруп болмагъанны билесен. 4Амма гьали Раббибиз, мени Аллагьым, дёрт де якъдан парахатлыкъ берген, гьали душманларым да, балагьлар да ёкъ. 5Шо саялы Раббибиз атам Давутгъа: «Мен сени орнунга тахынга миндирип олтуртажакъ уланынг Магъа ибадат этмек учун уьй къуражакъ», – деп айтгъаны йимик, Раббибизге, мени Аллагьыма, ибадат этмек учун уьй къурма сюемен+. 6Шо саялы магъа деп ливан къарагъайланы гесме буйрукъ бер. Мени адамларым сеникилер булан бирче ишлер, мен де сени адамларынга, сен нечакъы айтсанг да, шончакъы гьакъ тёлермен. Сен бизде сайданлылар йимик агъач гесип болагъан бирев де ёгъун билесен.

7Сулейманны сёзлерине тынглап, Гьирам бек сююне ва:

– Бу зор уллу халкъгъа гьакимлик этмек учун Давутгъа гьикматлы уланны савгъат этип берген Раббибизге макътавлар болсун дагъы! – дей.

8Гьирам да Сулеймангъа булай айтып йибере:

«Мен элчилерингден айтып йиберген хабаргъа тынгладым. Къарагъай ва кипарис агъачгъа байлавлу сен сюеген бары да затны да этермен. 9Мени адамларым аркъалыкъланы денгизге багъып гелтирер, мен де шоланы байлап денгиз булан сен гёрсетген ерге багъып бакъдырарман. Шонда мен шоланы пайлап-пайлап онгарарман, сен аларсан. Сен де, мени къаламдагъыланы сурсат булан таъмин эте туруп, мени мурадымны кютерсен».

10Гьирам шолай Сулеймангъа оьзю сюйген чакъы къарагъай ва кипарис агъач етишдирип тура. 11Сулейман буса Гьирамны уьюндегилеге йигирма минг бат зайтун май ва шолай да йигирма минг кор будай берип тура. Сулейман шоланы Гьирамгъа йылдан-йылгъа етишдирип тура. 12Раббибиз, Оьзю ваъда этген кюйде, Сулеймангъа гьикматлыкъ савгъат этип бере. Сулейманны да, Гьирамны да арасында ярашывлукъ бола ва олар бир-бири булан бирлик дыгъарын байлайлар+.

13Оьзлени бир ихтиярсыз ишлетмек учун, Сулейман пача бютюн Исрайылдан отуз минг адамны жыя+. 14Ол Ливангъа гьар айда он минг ишчини гезик булан йиберип тура. Олар Ливанда бир ай, уьюнде буса эки ай къала болгъан. Ишчилени уьстюндеги къаравчу Адонирам болгъан+. 15Сулейманны етмиш минг юк ташывчусу ва тавларда таш чыгъарагъан сексен минг адамы 16ва шолай да къурув ишлеге къарайгъан, ишчилени тергейген уьч минг уьч юз гьакими болгъан. 17Пачаны буйругъуна гёре, уьйню кюрчюсюне чарлангъан ташны салмакъ учун, олар уллу ташланы чыгъарып, тегишлеп онгаралар. 18Сулейман булан Гьирамны ишчилери ва Гебалдагъы адамлар уьйню къурмакъ учун агъачны гесип, чабып ва ташны чарлап онгарып туралар.

6

Сулейман ибадатхана къура

(2 Тав 3:1-4 )

6^1Исрайыллар Мисриден чыгъып дёрт юз сексенинчи йылда, Исрайылгъа оьзю гьакимлик этеген дёртюнчю йылда, зив айда, йылны экинчи айында, Сулейман Раббибизни ибадатханасын къурма башлай.

2Раббибизни Сулейман къургъан ибадатханасы узунуна алтмыш, генгине йигирма, бийигине де отуз тирсек геле болгъан. 3Ибадатхананы аслу уьюню алдындагъы гётерме узунуна йигирма тирсек[*] генги буса ибадатхананы генги чакъы болгъан ва ибадатханадан он тирсекге ари тая болгъан. 4Ол ибадатханада ичге таба генглешип гетеген терезелер этдирген. 5Ибадатхананы баруларыны ва ичиндеги сыйлы ерни айланасы булан Сулейман къошум къурулуш этдирген. Шо къурулушну ичинде ол уьйлер этдирген. 6Къошум къурулушну биринчи къаты генгине беш тирсек, экинчиси алты тирсек ва уьчюнчюсю етти тирсек геле болгъан. Пурхадагъы аркъалыкълар ибадатхананы тамларына гирмесин деп, Сулейман ибадатхананы айланасы булан къыр якъдан таба тамларда канзилер чыгъартгъан.

7Ибадатхананы къурагъанда, янгыз таш чыгъарагъан ерде чарланып онгарылгъан ташланы къоллагъанлар. Къурулуш юрюлеген ерде не чёкючню, не къуткъудукъ казаны, не оьзге темир алатны тавушу эшитилмеген+.

8Биринчи къатгъа гиреген ер ибадатхананы къыбла ягъында болгъан. Канзилер экинчи къатгъа, ондан таба буса уьчюнчю къатгъа элте болгъан. 9Сулейман, ибадатхананы пурхасына аркъалыкълар да, къарагъай такъталар да япдырып, шону къуруп битдире. 10Ибадатхананы бютюн бою булан ол къабургъалатып уьйлер къурдура. Шоланы гьарисини бийиклиги беш тирсек геле болгъан. Шолар ибадатханагъа къарагъай аркъалыкълар булан къошулгъан болгъан.

11Сулеймангъа Раббибизден шулай калам тюше:

12– Сен къургъан ибадатхананы гьакъында айтсакъ, эгер де сен Мени токъташдырывларыма гёре юрюсенг, Мен салгъан къайдаланы кютсенг ва Мени буйрукъларымны сакълап, шоланы кютсенг, Мен сенден таба атанг Давутгъа этген ваъдамны кютермен+. 13Мен исрайыллыланы арасында яшап турарман ва Оьзюмню халкъымны, Исрайылны ташламасман+.

14Шолай Сулейман ибадатхананы къуруп битдире.

Раббибизни ибадатханасыны ич ишлерин онгарыв

(2 Тав 3:5-14 )

15Сулейман ибадатхананы тамларыны ич янына, жабардан тутуп, пурхадагъы аркъалыкълагъа ерли къарагъай такътаны тутдура, жабаргъа буса кипарис такътаны тутдура. 16Ибадатхананы ичиндеги сыйлы, Сыйлыланы да Сыйлы ерин этдирмек учун, ибадатхананы ич янында ол жабардан пурхадагъы аркъалыкълагъа ерли къарагъай такъта булан йигирма тирсек чакъы ерни айыра+. 17Сыйлыланы да сыйлы ерни алдындагъы уьйню узуну къыркъ тирсек геле болгъан. 18Уьйню ичине къарагъай такъта тутулгъан болгъан. Шо такътагъа къабакъланы, ачылгъан чечеклени суратлары этилген болгъан. Бары да зат къарагъайдан этилген болгъан, бир ерде де таш гёрюнмей болгъан+.

19Раббибизни разилешивюню сандыгъын ерлешдирмек учун, Сулейман ибадатханада ичиндеги сыйлы ерни онгарта. 20Ичиндеги сыйлы ер узунуна йигирма, генгине йигирма, бийигине де йигирма тирсек геле болгъан. Шону ич янына ол таза алтын тутдура ва Сыйлыланы да Сыйлы ерини алдындагъы къурбан этеген ерге къарагъай тутдура. 21Ибадатхананы ич тамларына Сулейман таза алтын тутдура ва алтын тутулгъан ичиндеги сыйлы ерге гиреген ерге алтын шынжырлар тартдыра. 22Ол ибадатхананы бютюн ич янына бюс-бютюнлей алтын тутдура. Дагъы да ол ичиндеги сыйлы ердеги къурбан этеген ерге де алтын тутдура+.

23Ичиндеги сыйлы ерде Сулейман зайтун терекни агъачындан гьарисини бийиклиги он тирсек гелеген эки каруб этдире+. 24Биринчи карубну къанаты узунуна беш тирсек, бириси къанаты да узунуна беш тирсек геле болгъан. Бир къанатны башындан бирисиникине ерли он тирсек геле болгъан. 25Экинчи каруб да он тирсек геле болгъан, неге тюгюл де олар экиси де бир оьлчевлю ва бир гёлемли болгъан. 26Гьар карубну бийиклиги он тирсек геле болгъан. 27Сулейман карубланы къанатлары яйылгъан гьалында ибадатхананы ич бёлюгюне салгъан. Бир карубну къанаты бир тамгъа, экинчи карубну къанаты къаршыдагъы тамгъа тие болгъан; карубланы бириси къанатлары буса уьйню ортасында бир-бирине тие болгъан. 28Сулейман карубланы уьстюне алтын варакъ бердирген.

29Ибадатхананы бютюн айланасындагъы тамланы ичи-тышы булан ол ойдуруп карубланы, каабахурма тереклени ва ачылгъан чечеклени этдирген. 30Дагъы да Сулейман ибадатхананы ичдеги ва тышдагъы къурулушларыны жабарына алтын тутдургъан.

31Ичиндеги сыйлы ерге гиреген ерде ол зайтун агъачдан беш канзили энегелери булангъы эшиклер этдире. 32Зайтун агъачдан этилген эки эшикге буса Сулейман ойдуруп карубланы, хурма тереклени ва ачылгъан чечеклени этдирте, карублагъа ва хурма тереклеге алтын варакъ бердирте. 33Тап шо кюйде ол зайтун агъачдан аслу уьйге гиреген ерге дёрт канзили энегелер этдирте. 34Дагъы да Сулейман кипарис агъачдан гьариси эки ачылагъан эки эшик этдире. 35Шолагъа ол ойдуруп карубланы, кабахурма тереклени, ачылгъан чечеклени суратларын этдирте ва шо суратлагъа тегиш салдырып алтын варакъ бердирте.

36Ибадатхананы ичдеги абзарыны айланасы булан Сулейман бару ишлете, шо баругъа гьар уьч бой этип салынгъан ташны уьстюне бир бой этип къарагъай аркъалыкълар салына+.

37Раббибизни ибадатханасыны къурулушу дёртюнчю йылда, зив айда башлангъан. 38Сулейманны гьакимлигини он биринчи йылында, бул айда (шо йылны сегизинчи айы) ибадатхана къурулуп бите. Ибадатхана булан байлавлу бары да хыяллар яшавгъа чыгъарыла. Сулейман ибадатхананы етти йыл къура.

7

Сулейманны къаласы

7^1Сулейман оьзюню къаласын он уьч йылны узагъында къура+. 2Къургъан къаласына ол Ливан агъачлыкъны къаласы деп ат тагъа. Шону узуну юз тирсек, генги элли, бийиклиги де отуз тирсек геле болгъан. Къаланы пурхасындагъы къарагъай аркъалыкълар дёрт бой къарагъай багъаналагъа салынып токътагъан болгъан+. 3Багъаналагъа миндирилип салынгъан шону къалкъысындагъы къыркъ беш аркъалыкъгъа (гьар бойда он бешер) къарагъайдан такъта тутулгъан болгъан. 4Къаланы терезелери бийикде, гьар бойда уьчер, бир-бирине къаршы этилип салынгъан болгъан. 5Эшикге къоюлгъан ерлерде ва терезелерде дёрт канзили энегелер этилген ва уьч бой терезе къаршыдагъы тамдагъы уьч бой терезени къаршысында токътагъан болгъан.

6Сулейман орта багъаналы аслу уллу уьйню узунун элли тирсек, генгин де отуз тирсек гелеген оьлчев булан этдире. Къалагъа гиреген канзибашны къалкъысы да орта багъаналагъа миндирилген болгъан.

7Дуван учун ол тахлы уллу уьй этдире. Шогъар «Гьакъ дуванны уллу уью» деп айтыла болгъан. Шо уьйге жабарындан пурхасына ерли къарагъай тутдура+. 8Сулейманны оьзю турма тарыкъ уью буса уллу уьйню артында, башгъа абзарда болгъан. Ону уью де шо кюйде къурулгъан. Сулейман пиръавунну оьзюне къатын этип алгъан къызы учун да шо уллу уьйге ошатып бирдагъы къала къура+.

9Бу бары да къурулушлар къыр якъдан тутуп уллу абзаргъа ерли ва кюрчюсюнден оьр якъдагъы карнизлеге ерли бир оьлчев булан чабылгъан, къыр ва ич янларындан бычгъы булан гесилген багьалы ташлардан этилген болгъан. 10Кюрчюге он ва сегиз тирсек гелеген багьалы уллу ташлар салынгъан болгъан. 11Уьстюнде оьлчев булан чабылгъан ташлар ва къарагъай аркъалыкълар болгъан. 12Раббибизни ибадатханасыны ичдеги абзарына ва канзибашына йимик, уллу абзарны айланасы булан ишленген баругъа да уьч бой этип салынгъан ташны уьстюне бир бой этип къарагъай аркъалыкълар салынгъан болгъан+.

Гьирам – багъыр уста

13-14Сулейман пача, Тирден Непталимни къавумундан болгъан тул къатынны уланы Гьирамны чакъырып, ону къабул эте. Ону атасы тирли багъыр уста болгъан. Гьирам бек бажарывлу ва багъырны ишлетивде гьар-бир яндан бай сынавлу болгъан. Ол, Сулейман пачаны янына гелип, оьзюне тапшургъан бары ишни этип бере+.

Эки багъыр багъана

(2 Тав 3:15-17 )

15Гьирам багъырдан эки багъана къуя. Шоланы бирисини бийиклиги он сегиз тирсек геле болгъан ва ону дёгереги он эки тирсек гелеген аркъанны узунунда болгъан. Экинчи багъананы оьлчевлери де шолай болгъан+. 16Дагъы да Гьирам багъаналаны уьст янына салмакъ учун, багъырдан къуюп эки таж эте. Гьар багъананы тажыны бийиги бешер тирсек геле болгъан. 17Багъаналаны уьст янларын бир-бирине чырмалышгъан шынжырлар безей болгъан. Шолай шынжырлар гьар багъанада еттишер болгъан. 18Багъаналаны тажларын беземек учун, гьар челтирни къуршайгъан эки бой этип нарны емишлерин этген. Эки де тажны Гьирам бир йимик этген. 19Гиреген ердеги уьйню багъаналарыны тажлары лилияны гёлеминде, бийиклиги дёрт тирсек геле болгъан. 20Эки де багъананы тажларында, пиялагъа ошашлы бёлюкде челтирни къырыйында, айланасы булан бой-бой этип нарны эки юз емиши этилген болгъан. 21Гьирам багъаналаны ибадатхананы уьстю ябыкъ догъасында тургъуза. Къыбла якъдагъы багъанагъа ол Якин деп, темиркъазыкъдагъысына буса Боаз деп ат тагъа 22Багъаналаны тажлары лилиягъа ошатылып этилген болгъан. Шоллукъда багъаналар булан байлавлу иш битген.

Киринмек учун багъырдан къуюлуп этилген ер

(2 Тав 4:2-5 )

23Гьирам киринмек учун багъырдан къуюп дёгерек ер эте; шо ерге «денгиз» деп айтыла болгъан. Шону бир ягъындан бириси ягъына ерли оьлчевю он тирсек, бийиклиги де беш тирсек геле болгъан. Денгизни дёгерек айланып узунлугъу оьлчев йип булан отуз тирсек геле болгъан+. 24Ону тёбен янын къабакъланы эки бой суратлары къуршап алгъан болгъан – бир тирсек чакъы ерде онар. Къабакълар денгиз булан бирче къуюлуп этилген болгъан+.

25Денгиз он эки багъыр бугъаны уьстюнде ерлешдирилген болгъан, оланы уьчюсю темиркъазыкъгъа, уьчюсю гюнбатышгъа, уьчюсю къыблагъа, уьчюсю де гюнтувушгъа бакъгъан болгъан. Денгиз бугъаланы уьстюнде токътагъан болгъан. Бугъаланы арт янлары ичге, орталыкъгъа бакъдырылгъан болгъан. 26Денгизни тамыны къалынлыгъы бир ая[*] чакъы геле болгъан, ону ягъасы буса пияланы ягъасыныки, лилия чечекники йимик болгъан. Денгизни ичине эки минг бат[*] гире болгъан.

Багъырдан этилген тиревлер

27Дагъы да Гьирам багъырдан он тирев эте: шоланы гьарисини узунлугъу дёрт, генги дёрт ва бийиклиги уьч тирсек геле болгъан. 28Тиревлени къурулушу шулай болгъан: оланы къабургъаларында энегелеге алынгъан белдавлары болгъан. 29Энегелерде йимик, энегелеге алынгъан белдавларда арсланланы, бугъаланы, карубланы суратлары этилген болгъан. Арсланланы ва бугъаланы уьстлеринде ва тюплеринде чёкючлеп этилген гюл байламлар болгъан. 30Гьар тиревню багъыр гёчерагъачлары булангъы дёртешер дёгерчиги болгъан. Шоланы гьарисини чапчагъы болгъан, шолар да гьар ягъында гюл байламлар этилип къуюлгъан таявларда ерлешген болгъан. 31Тиревню башында бир тирсек бийикликде ярыв болгъан. Шо ярыв дёгерек ва тюп яны булан бирче генгине тирсек ярым болгъан. Ярывну айланасы булан тюрлю суратлар ерлешдирилген болгъан. Тиревлени белдавлары дёгерек тюгюл, дёртгюл болгъан. 32Белдавланы тюбюнде дёрт дёгерчик, шоланы гёчерагъачлары тиревге бегетилген болгъан. Гьар дёгерчикни дёгерегини бир янындан бириси янына ерли тирсек ярым болгъан. 33Дёгерчиклер асгерлик атарбалагъа йимик этилген: гёчерагъачлар, солгъулар, гегейлер ва мийликлер – бары да къуюлуп этилген болгъан.

34Гьар тиревню гьар мююшюнде дёрт сабы болгъан. Саплар тиревню тюбюнден таба чыгъа. 35Тиревню уьст янында бийиклиги ярым тирсек гелеген солгъу болгъан. Таявлар ва белдавлар тиревню келлесине бегетилген. 36Тиревлени ва белдавланы не ери бош буса, Гьирам шонда карубланы, арсланланы ва хурма тереклени, айланасында буса гюл байламланы оюп эте. 37Шо кюйде ол он тирев эте. Шолар бары да бир гьалда, бир оьлчевде ва бир гёлемде къуюлуп этилген болгъан.

38Сонг Гьирам он чапчакъ эте, шоланы гьарисине къыркъ бат гире ва дёрт тирсек геле болгъан, гьар он тиревге бир чапчакъ этилген болгъан. 39Ол ибадатхананы къыбла ягъына беш тирев ва темиркъазыкъ ягъына бешни сала, «денгизни» буса ибадатхананы къыбла-гюнтувуш ягъында сала. 40Дагъы да Гьирам пиялалар, беллер ва сув себелемек учунгъу легенлер эте.

Раббибизни ибадатханасыны уьй матагьларыны сиягьы

(2 Тав 4:11–5:1 )

Шону булан Гьирам Раббибизни ибадатханасында Сулейман пача учун этеген оьзюню бары да ишин тамамлай. Ол шу затланы этген:+
41эки багъананы; багъаналар учунгъу пияланы гёлеминдеги тажланы, пияланы гёлеминдеги тажланы безейген челтирлени, 42эки челтир учун нарны дёрт юз емишин (пияланы гёлеминдеги тажланы безейген гьар челтир учун эки бой нар), 43чапчакълары булангъы он тиревню, 44денгизни ва шону тюбюндеги он эки бугъаны, 45пиялаланы, беллени ва сув себелемек учунгъу легенлени.

Раббизини ибадатханасы учун Сулейман пачагъа Гьирам этген бары да уьй матагьлар сагъаллангъан багъырдан этилген болгъан. 46Пача шоланы Урдун къолда Суккотну ва Саретанны арасында балчыкъ къалиплерде къуйма буйрукъ берген болгъан. 47Сулейман шо затланы авурлугъун тартып къарамагъан, неге тюгюл де шолар оьтесиз кёп болгъан. Багъырны авурлугъу белгисиз кюйде къалгъан+.

48Дагъы да Сулейман Раббибизни ибадатханасы учун тарыкъ болагъан уьй матагьланы да этдирген: алтындан къурбан этеген ерни, Раббибизни юзюню алдына салынма тарыкъ болгъан экмекни,+
49таза алтындан шамчыракъланы (ичиндеги сыйлы уьйню алдында онг якъда да, сол якъда да бешерни), алтын чечеклени, дин къуллукъну кютгенде къоллайгъан шамчыракъланы ва машаланы,+
50ичмек учунгъу къартыкъланы, мелтелер учунгъу къайчыланы, сув себелемек учунгъу пиялаланы, арив ийислер чыгъармакъ учунгъу бошгъапланы ва савутланы – барын да таза алтындан; ибадатхананы ичиндеги уьйню, Сыйлыланы да Сыйлы ерини эшиклери ва шолай да тышдагъы эшиклери учунгъу алтын петнелени+.

51Сулейман пачаны Раббибизни ибадатханасы учун этеген бары да иши битгенде, ол, атасы Давут аманат этип тапшургъан гюмюшню, алтынны ва уьй матагьланы гелтирип, ибадатхананы хазналарына сала+.

8

Сандыкъны Раббибизни ибадатханасына гёчюрюв

(2 Тав 5:2–6:2 )

8^1Раббибизни сандыгъын Давутну Шагьарындан, демек Сиондан, гёчюрмек учун, Сулейман оьзюне янына Ерусалимге Исрайылны тамазаларын, исрайыллыланы тухумларыны ва къавумларыны бары да башчыларын чакъыра+. 2Чатырланы байрамыны вакътисинде етаним айда (йылны еттинчи айында) бары да исрайыллылар Сулейман пачаны янында жыйылалар+.

3Исрайылны тамазалары гелгенде, дин къуллукъчулар, сандыкъны гётерип, 4Раббибизни сандыгъын ва ичиндеги бары да сыйлы матагьлар булан бирче ёлугъув чатырын алып юрюйлер. Шоланы дин къуллукъчулар ва левлилер алып юрюйлер. 5Сулейман пача ва ону айланасына жыйылгъан исрайыллыланы бютюн жамияты сандыкъны алды булан юрюйлер. Олар къурбангъа шончакъы гьайван-малны соя чы, гьатта шоланы санавун юрютме де бажарылмай болгъан.

6Дин къуллукъчулар Раббибизни разилешивюню сандыгъын оьзюню ерине – ибадатхананы ичиндеги сыйлы ерге, Сыйлыланы да Сыйлы ерине гелтирелер ва шону карубланы къанатларыны тюбюне салалар+. 7Карубланы къанатлары, сандыкъ салынгъан ерни уьстюнде яйылып, сандыкъны да, шону алып юрюйген къурукъланы да ябып къоя болгъан+. 8Шо къурукълар шолай узун болгъан чы, оланы башлары Сыйлыланы да Сыйлы ерни алдындагъы сыйлы ерден гёрюне болгъан, амма ибадатхананы тыш янында олар гёрюнмей болгъан. Шонда къурукълар бугюнге ерли де бар. 9Сандыкъны ичинде буса эки таш къангадан къайры бир зат да болмагъан. Муса шоланы сандыкъны ичине Гьорипде, исрайыллар Мисриден чыкъгъанда, Раббибиз олар булан разилешив бегетген ерде салгъан болгъан+.

10Дин къуллукъчулар Сыйлы ерден чыкъгъанда, Раббибизни ибадатханасы булутдан толуп къала+. 11Дин къуллукъчулар булут бары саялы дин къуллугъун кютюп болмайлар, неге тюгюл де Раббибизни макътавлугъу болгъан булут Ону ибадатханасын толтуруп къоя. 12Сулейман пача булай дей:

– Раббибиз Оьзю къалын булутну ичинде яшажагъын айтды+. 13Раббим, Сен оьзюнде гьар даимге яшап къалсын деп, мен Сагъа деп зор ибадатхана къурдум.

Сулейманны халкъгъа сёйлевю

(2 Тав 6:3-11 )

14Бары да исрайыллылар шо ерде жыйылып токътагъанда, пача, бурулуп, оланы шабагьатлай+. 15Сонг ол булай дей:

– Атам Давутгъа Оьзю ваъда этгенин Оьзю кютген Раббибиз, Исрайылны Аллагьы, рагьмулудур! Ол булай деп айтды чы: 16«Оьзюмню халкъымны Мисриден чыгъаргъан гюнден тутуп, оьзюнде Мени атым булан байлавлу ибадатхана къурмакъ учун, Мен Исрайылны бир къавумуну арасында да бир шагьарны да сайламадым. Амма Мени халкъыма ёлбашчылыкъ этсин деп, Давутну сайладым»+.

17Атам Давут Раббибизни, Исрайылны Аллагьыны аты булан байлавлу ибадатхана къурма токъташгъан эди+. 18Амма Раббибиз атам Давутгъа: «Сен Мени атым булан байлавлу ибадатхана къурма токъташгъансан, яхшы да этгенсен шолай токъташып. 19Амма Мени атым булан байлавлу ибадатхананы сен тюгюл, сени белингден тувгъан, сени къанынг болгъан уланынг къуражакъ», – деп айтды+.

20Раббибиз Оьзюню ваъдасын кютдю. Гьали мен атам Давутдан варисликге къалгъан Исрайылны тахында олтургъанман. Раббибиз де ваъда этгени йимик, Раббибизни, Исрайылны Аллагьыны аты булан байлавлу ибадатхана къурдум. 21Мен шонда сандыкъ учун ер онгардым. Шону ичинде Раббибиз ата-бабаларыбызны Мисриден чыгъарагъанда, олар булан бегетген разилешив бар.

Раббибизни ибадатханасын сыйлайгъанда Сулейман этген дуа

(2 Тав 6:12-40 )

22Бары да исрайыллылар жыйылгъан ерде Сулейман, Раббибизни къурбан этеген ерини алдында токътап, къолларын да кёкге узатып, 23булай дей:

– Раббим, Исрайылны Аллагьы, оьрде кёклерде ва тюпде ерде Сагъа ошагъан Аллагь ёкъдур! Сен гьакъ юрекден Оьзюнгню ёлларынг булан юрюйген къулларынга бакъгъан якъда разилешивюнгню де, рагьмунгну да сакълап турасан+. 24Сен къулунг Давутгъа, мени атама этген ваъдангда табулдунг. Шо ваъданы Сен Оьзюнг этдинг ва бугюн Оьзюнг кютме де кютдюнг.

25Гьали буса, Раббибиз, Исрайылны Аллагьы, къулунг Давутгъа, мени атама: «Эгер де сени уланларынг, сени йимик Магъа да тынглап, янгыз герти ёлда юрюп турса, Мени алдымда Исрайылны тахында олтургъан варисинг ёкъ болмас», – деп этген ваъдангны кют+. 26Гьали буса, Исрайылны Аллагьы, Сен къулунг Давутгъа берген сёзюнг яшавгъа чыкъсын дагъы!

27Амма Аллагь гертиден де ерде яшармы экен дагъы? Кёклеге де, гьатта кёклени де кёклерине де сыймайсан Сен. Мен къургъан ибадатхананы чы айтмай да къояйым!+
28Раббим, Аллагьым, къулунгну дуасын, ону рагьму гьакъдагъы тилевюн эшит Сен! Сени алдынгда да токътап тилев этеген къулунгну дуасын, чакъырывун эшит Сен. 29Гече де, гюн де Сени къаравунг Сен оьзюню гьакъында: «Мени атым шунда болур», – деп айтгъан ерге багъып турсун дагъы. Оьзюню юзюн де шу ерге бакъдырып дуа этежек къулунгну дуасын къабул эт Сен+. 30Юзлерин де шу ерге де бакъдырып дуа этежек Оьзюнгню къулунгну, Оьзюнгню халкъынгны, Исрайылны, ялбарывун эшит Сен. Кёклерден таба, Сен турагъан ерлерден таба, эшит ва эшитип, гечип къой.

31Эгер де бирев оьзюню ювугъуна къаршы гюнагь этген деп айыпланса ва огъар ант булан оьзюню айыпсызлыгъын исбатлама тюшсе, ол да гелип шу ибадатханада Сени къурбанлыкъ этеген ерингни алдында токътап ант этсе,+
32кёклерден таба эшитип, тийишлисин бер Сен. Оьзюнгню къулларынгны арасында дуван эт, айыплысыны башына оьзю этгенни де этип, тийишлисин бер Сен, айыпсызын буса, тюзлюгюн де токъташдырып, айыпдан чайып къой Сен.

33Эгер де Сени халкъынг болгъан исрайыллылар, Сагъа къаршы гюнагь этип, душманларындан тюп болса, амма бу ибадатханада Сени алдынгда дуа эте, ялбара туруп токътап, Сагъа бакъса, атынгны тутса,+
34кёклерден таба Оьзюнгню халкъынгны, исрайыллыланы, гюнагьын геч ва олагъа Оьзюнг ата-бабаларына берген топурагъын къайтарып бер Сен.

35Эгер де Сени халкъынг, Сагъа къаршы гюнагь иш этгени саялы, кёклер бегилип, янгур явмай турса, халкъынг да дуасын шу ерге бакъдырып, Сени атынгны эсгере буса ва Сен оьзюн такъсырлагъанынг саялы этген гюнагь ишине арт берген буса,+
36кёклерден таба Сени къулларынгны, Сени халкъынгны, Исрайылны, эшит ва оланы гюнагьын геч Сен. Къулларынг рагьмуну ёлунда юрюп болсун учун, оланы шо ёлгъа уьйрет ва Оьз халкъынга есликге берген топуракъгъа янгур явдур Сен+.

37Эгер де шо топуракъны ачлыкъ, югъагъан аврувлар, яллавлу еллер неде янсав, ченгерткилер неде гёбелек хуртлар къуршап алса, неде эгер де исрайыллыланы бир шагьарын душманлар елесе – не балагь неде не аврув гелип къалса да –+
38бир адам неде Сени бютюн халкъынг, Исрайыл, пашманлыкъны, къайгъыны гьис этип, не дуаны буса да охуй туруп, шу ибадатханагъа бакъдырып къолларын узатса, 39-40кёклерден, Сен турагъан ерден таба эшит Сен. Гьар инсан Сен ата-бабаларыбызгъа берген топуракъда яшайгъан вакътини ичинде Сенден къоркъуп турсун учун, оланы гьарисине тийишлисин бер, неге тюгюл де Сенсендир оланы юрегиндегин билеген (янгыз Сенсен чи дагъы инсанланы юреклериндегин билеген)+.

41-42Тап шо кюйде Сени халкъынгдан, Исрайылдан тюгюл ят адамны да, эгер де ол йыракъ эллерден Сени атынгны эсгерип, оьзюню дуасын бу ибадатханагъа бакъдыра туруп гелген буса, (инсанлар Сени зор атынгны, Сени къудратлы аянгны, Сени узатылгъан къолунгну гьакъында эшитежек чи дагъы),+
43кёклерден, Сен турагъан ерден таба ону эшит Сен ва ер юзюндеги бары да халкълар, Сени халкъынг, Исрайыл йимик, Сени атынгны танысын, Сенден къоркъсун учун ва мен къургъан бу ибадатханагъа Сени атынг къоюлгъанны билсин учун, ят адам Сенден бары да тилегенин эт Сен.

44Сени халкъынг душманлар булан дав эте туруп чыкъгъанда, Сен халкъынгны не ёллагъа салып къойсанг да ва Сен сайлагъан шу шагьаргъа ва Сени атынгны сыйлап мен къургъан ибадатханагъа да багъып Раббибизге дуа этегенде, 45кёклерден таба ону дуаларын да, ялбавларын да эшитип, огъар кёмекге гел Сен.

46Эгер де олар Сагъа къаршы гюнагь иш этсе – гюнагь иш этмеген бирев де ёкъдур – Сен де олагъа къазапланып, оланы душманланы къолуна берсенг, душманлар да оланы, йыракъгъа буса да, ювукъгъа буса да, есир этип оьзлени элине элтсе,+
47Сени халкъынгны есирликде болгъан элде юреги алмашынса, эгер де товбагъа да тюшюп, есирликдеги элде Сагъа: «Биз гюнагь иш этдик, биз яманлыкъ этдик ва адилсиз иш гёрдюк», – деп айта туруп ялбарса,+
48эгер де олар оьзлени есир этген душманланы элинде гьакъ юрекден, къаны-жаны булан Сагъа бакъса ва Сен оьзлени ата-бабаларына берген топуракъгъа, Сен сайлагъан шагьаргъа ва Сени атынгны сыйлап къургъан ибадатханагъа багъып Сагъа дуа этсе, 49Сен турагъан кёклерден таба ону дуаларын да, ялбавларын да эшитип, огъар кёмекге гел Сен. 50Шо заман Сагъа къаршы гюнагь иш этген халкъынгдан гечип къой Сен. Олар Сагъа къаршы этген бары да жинаятчылыкъларындан гечип къой ва оланы есир этгенлени олагъа бакъгъан якъда рагьмулу болма борчлу эт Сен,+
51олар Сен оьзюн Мисриден, мечни кёрюгюнден чыгъаргъан Сени халкъынг чы, Сени еслигинг чи дагъы+.

52Сени къулунг ва Сени халкъынг, Исрайыл, Сагъа чакъырыв этгенде, Сен оланы гьар заманда да эшитип болсун учун, оланы ялбарывларына тергевлю болуп тур Сен. 53Пачабыз Рабби гьисапда, Сен оланы ер юзюндеги оьзге халкъланы арасындан Оьзюнге еслик этип айырдынг ва ата-бабаларыбызны Мисриден чыгъаргъанда, къулунг Мусадан таба билдирдинг+.

Исрайылны халкъын шабагьатлав

54Раббибизге этген бу дуасын ва тилевюн тамамлагъан сонг, Сулейман Раббибизни къурбан этеген еринден тура. Ол шонда къолларын да кёклеге узатгъан гьалында тобукъларындан токътагъан болгъан+. 55Сулейман эретура ва къычырыкълы тавушу булан жыйылгъан исрайыллыланы булай айтып шабагьатлай:

56– Оьзю ваъда этгени де йимик, Оьзюню халкъына, Исрайылгъа, рагьатлыкъ савгъат этип берген Раббибизге гьар-бир макътавлар болсун дагъы. Раббибизни Оьзюню къулу Мусадан таба этген ваъдаларыны бири де кютюлмей къалмады. 57Раббибиз, бизин Аллагьыбыз, ата-бабаларыбыз булан болуп тургъаны йимик, бизин булан да болуп турсун дагъы. Ол бир заманда да бизин къоюп, ташлап къоймасын дагъы. 58Биз Оьзюню ёллары булан юрюсюн учун, Оьзю ата-бабаларыбызгъа этген буйрукъланы, токъташдырывланы ва къайдаланы сакъласын учун, юреклерибизни Оьзюне бакъдырсын дагъы Ол+. 59-60Раббибиз гьар гюн Оьзюню къулуна ва Оьзюню халкъына, Исрайылгъа, тарыкълы болагъан затны берсин учун, ер юзюндеги бары да халкълар Раббибиз Аллагь экенни ва гьеч дагъы Аллагь ёкъну билсин учун, мен бугюн этген дуамны Ол гьар даим де кёп сююп къабул этсин дагъы+. 61Гьали йимик, сиз Оьзюню токъташдырывларына гёре яшап болсун ва Оьзюню буйрукъларын кютюп болсун учун, юреклеригиз бюс-бютюнлей Раббибизге, сизин Аллагьыгъызгъа, амин болсун дагъы.

Раббибизни ибадатханасын сыйлав

(2 Тав 7:4-10 )

62Сонг пача ва ону булан бары да исрайыллылар Раббибизни алдында къурбанлыкълар сойма башлайлар. 63Ярашывлукъну къурбаны гьисапда Сулейман Раббибизге йигирма эки минг уллу мююзлю ва юз йигирма минг гиччи мююзлю гьайван-малны соя. Сулейман ва бары да исрайыллылар Раббибизни ибадатханасын шолай сыйлайлар.

64Раббибизни алдындагъы багъырдан къуюлгъан къурбанлыкъ этген ер бютюнлей яллатып, экмек ва ярашывлукъ къурбанлары учун союлагъан гьайванланы майыны къурбанларын этмек учун кёп гиччи болгъан. Шо саялы да тап шо гюн пача Раббибизни ибадатханасыны алдындагъы абзарны ортадагъы бёлюгюн сыйлай ва шонда бютюнлей яллатывну, экмеклени гелтиривню ва ярашывлукъну къурбанлары учун союлагъан гьайванланы майыны къурбанлыкъларын эте.

65Шо заман Сулейман, ону булан бары да Исрайыл – Лебо-Гьаматдан Мисрини дазусундагъы гиччирек оьзенге етгенче жыйылгъан зор кёп исрайыллылар – байрамны белгилейлер. Олар шо байрамны Раббибизни, бизин Аллагьыбызны, алдында етти гюн ва дагъы да етти гюн, умуми алгъанда он дёрт гюн белгилейлер+. 66Артындагъы гюн Сулейман халкъны йибере. Олар, пачасын да шабагьатлап, Раббибиз Оьзюню къулу Давутгъа ва Оьзюню халкъы, Исрайылгъа, этген бары яхшылыкъгъа гьакъ юрекден сююне, шатлана туруп, уьйлерине тозулалар.

9

Раббибиз Сулеймангъа гёрюне

(2 Тав 7:11-22 )

9^1Сулейман Раббибизни ибадатханасын, пачаны къаласын ва гёз алгъа тутгъан оьзге къурулушларын къуруп битдирген сонг, 2Гибеонда да гёрюнгени йимик, Раббибиз огъар экинчи керен гёрюне+. 3Раббибиз огъар булай дей:

– Сен Магъа этген дуангны, ялбарывунгну эшитдим. Мен Оьзюме ибадатхананы сайлап алдым. Магъа сен къуруп берген шо ибадатханада Мен гьар даимге Оьзюмню атымны ерлешдирдим. Мени къаравум да, юрегим де гьар заман шогъар бакъгъан кюйде туражакъ+. 4Эгер де сен, атанг Давут йимик, Мени алдымда таза юрек булан ва герти кюйде юрюп, Мени буйрукъларымны, токъташдырывларымны ва къанунларымны кютюп турсанг,+
5Мен атанг Давутгъа: «Исрайылны тахында сен варисингден магьрюм къалмассан», – деп де айтып ваъда этгеним йимик, Исрайылны уьстюндеги тахны гьар даимге беклешдирермен+.

6Амма эгер де сиз неде сизин авлетлеригиз Магъа арт берсегиз, Мен сизге берген буйрукъланы ва токъташдырывланы кютмейли, башгъа аллагьлагъа къуллукъ ва сужда этме барсагъыз, 7Мен Исрайылны олагъа берген топуракъдан тамуру булан юлкъуп алып тайдырарман ва Оьзюмню атым учун сайлап алгъан бу ибадатхананы гери урарман. Шоллукъда Исрайыл бары да халкълагъа хабаргъа ва кюлкюге къалып къалар+. 8Шо ибадатхана гьали оьрге гётерилген гьалда. Шону къырыйындан оьтеген гьар ким: «Неге Раббибиз бу уьлкеге ва бу ибадатханагъа шу гьалны салгъан?» – деп айта туруп, тамаша болар ва сызгъырар+. 9Шогъар жавап буса булай болур: «Неге тюгюл де, олар оьзлени ата-бабаларын Мисриден чыгъаргъан Раббисин, оьзлени Аллагьын къоюп, башгъа аллагьланы къабул этдилер, шолагъа сужда ва къуллукъ этдилер – муна шо ишлери саялыгъадыр Раббибиз олагъа бары да шу балагьланы гелтирген».

Сулейманны оьзге ишлери

(2 Тав 8:1-18 )

10Сулейман эки де бинаны – Раббибизни ибадатханасын ва пачаны къаласын – йигирма йылны узагъында къура. Арадан шончакъы заман гетгенде,+
11ол Галилни йигирма шагьарын Тирни пачасы Гьирамгъа бере, неге тюгюл де Гьирам ону, нечакъы тарыкъ буса, шончакъы къарагъай, кипарис агъач ва алтын булан таъмин этип тургъан. 12Амма Гьирам Тирден Сулейман оьзюне берген шагьарлагъа къарама гелгенде, ол рази къалмай.

13– Агъам, сен магъа берген шагьарлар не затлардыр? – деп сорай ол.

Гьирам шолагъа Къабул топурагъы деп къоя. Шо гюнден тутуп, бугюнлеге ерли де шо вилаятгъа Къабул[*] деп айтыла.

14(Гьирам буса пачагъа юз йигирма талант алтын берип йибере.)

15Муна Раббибизни ибадатханасын, оьзюню къаласын къурмакъ учун, Миллону, Ерусалимни барусун, дагъы да Гьасорну, Мегиддону ва Гезерни беклешдирмек учун Сулейман пача оьзлени загьматындан пайдалангъан ихтиярсыз ишчилеге байлавлу маълуматлар+. 16Мисрини пачасы пиръавун, Гезерге чапгъын этип, ону елей. Ол Гезерни яллата, шонда яшайгъан канаанлыланы къырып битдире, шагьарны буса къалым гьисапда оьзюню къызына, Сулейманны къатынына бере+. 17Сулейман Гезерни, Тёбен Бет-Гьоронну, 18дангылда, оьзюню топурагъындагъы Баалатны ва Тамарны, 19ва шолай да хазналаны сакъламакъ учунгъу бары да шагьарланы ва оьзюню асгерлик атарбалары ва атлары учунгъу шагьарланы янгыдан къура. Сулейман Ерусалимде, Ливанда ва оьзю гьакимлик этеген бары да ерлерде оьзю къурма хыял этеген бары да къурулушланы юрюте+.

20Аморлулардан, гьетлилерден, перислилерден, гьивлилерден ва ябуслулардан къалгъан бары халкъны (олар бары да исрайыллылар болгъан), 21демек уьлкеде къалгъанланы, оьзлени исрайыллылар къырып битдирип болмагъанланы, Сулейман ихтиярсыз ишчилер гьисапда къоллай. Бугюнлеге ерли де гьал шо кюйде къалып тура. 22Амма исрайыллыланы Сулейман къуллагъа айландырмай, олар ону асгерлери, асгербашчылары ва асгерлик атарбаларыны, асгерлик атарбачыларыны башчылары этилип белгилене+. 23Дагъы да исрайыллылар Сулейманны къурулуш ишлеринде низам салывчулар бола – ишлейген адамланы уьстюнде беш юз элли тергевчю бола.

24Пиръавунну къызы Давутну Шагьарындан Сулейман оьзюне къургъан къалагъа гёче. Шондан сонг Сулейман Миллону къура+.

25Сулейман йылда уьч керен, олар булан бирче Раббибизни алдында яллатып арив ийислер чыгъара туруп, Раббибиз учун къургъан къурбан этеген ерде бютюнлей къурбанларын ва ярашывлукъну къурбанларын этип тура. Гьасили, Сулейман ибадатхананы къурулушун тамамлай.

26Дагъы да Сулейман Къызыл денгизни ягъасындагъы Эдом топурагъындагъы Элатны къырыйындагъы Исъюн-Габирде гемелер къура+. 27Гьирам Сулейманны адамлары булан бирче, гемелеге де миндирип, оьзюню адамларын – сынавлу денгизчилени йибере+. 28Олар, Опирге багъып юзюп, шондан дёрт юз йигирма талант алтын гелтирелер. Олар шо алтынны Сулейман пачагъа етишдирелер+.

10

Шебаны пача къатыны Сулейманны янына геле

(2 Тав 9:1-12 )

10^1Сулейманны Раббибизни аты булан байлавлу макътавлугъуну гьакъында эшитгенде, Шебаны пача къатыны ону къыйын суаллар булан сынамакъ учун геле+. 2Ол оьзюн узатып юрюйген кёп адамы, уьстюне ашгъа татыв береген затлар, оьтесиз кёп алтын ва сыйлы ташлар юкленген тюелери булан Ерусалимге геле. Пача къатын, Сулейманны янына да гелип, ону булан юрегиндеги бары затны гьакъында сёйлей+. 3Сулейман ол берген бары да суаллагъа жавап бере: пачагъа огъар жавап берип болмас йимик ончакъы къыйын суаллар болмай. 4Шебаны пача къатыны Сулеймандагъы бары гьикматлыкъны, ол къургъан къаланы, 5тепсисиндеги ашны, гьакимлерини уьйлерин, къуллукъчулары къуллукъ этеген кюйню, олар гийинген кюйню, чагъыр тёгювчюлери нечик экенни, Раббибизни ибадатханасында пача этеген бютюнлей яллатывланы гёргенде, тынышы токъталгъандай болуп къала. 6Пача къатын Сулеймангъа булай дей:

– Оьзюмню уьлкемде мен сени ишлерингни, сендеги гьикматлыкъны гьакъында эшитген хабар герти экен. 7Амма оьзюм гелип, гёзлерим булан гёрмей туруп, мен шо хабарлагъа инанмай эдим. Не деп айтайым, магъа яртысын да хабарламагъан болгъан экен. Сендеги гьикматлыкъ да, байлыкъ да мен эшитген хабарлардан эсе кёп керенлер артыкъ экен. 8Насиплидир сени адамларынг! Насиплидир, алдынгда да токътап, гьикматлыгъынга тынглайгъан сени адамларынг! 9Сагъа рагьмусун гёрсетген ва сени Исрайылны тахында олтуртгъан Раббибизге, сени Аллагьынга, гьар-бир макътавлар болсун дагъы! Раббибиз янгыз Оьзюню Исрайылгъа бакъгъан якъдагъы даимлик сюювюню хатиринден сен адилли ва герти кюйде иш гёрсюн деп, сени пача этди+.

10Пача къатын Сулеймангъа юз йигирма талант[*] алтын, оьтесиз кёп ашгъа татыв береген затланы ва сыйлы ташланы савгъат этип бере. Шебаны пача къатыны Сулеймангъа савгъат этип бергени йимик, ашгъа татыв береген затланы дагъы бир заманда да шолай кёп гелтирмегенлер.

11Гьирамны Опирден алтын гелтиреген гемелери кёп санавда къызыл агъач ва сыйлы ташлар гелтирелер+. 12Сулейман къызыл агъачдан Раббибизни ибадатханасына, оьзюню къаласына тиревлер ва шолай да согъувчулагъа аргъанлар, къомузлар этдире. Шончакъы къызыл агъачны не шо гюнден алда, не шо гюнден сонг дагъы бир заманда да гелтирмегенлер.

13Сулейман пача Шебаны пача къатынына, оьзюню чомартлыгъына гёре савгъат бергенден къайры, огъар дагъы да оьзю сюйген бары да затны савгъат этип бере. Шондан сонг пача къатын оьзюн узатып юрюйген адамлары да булан уьлкесине къайта.

Сулейманны байлыгъы ва зорлугъу

(2 Тав 1:14-17; 9:13-28 )

14-15Савдюгерчилерден, сатывчулардан, Арабстанны бары да пачаларындан ва уьлкени селдерлеринден тюшеген гелимни санамагъанда, Сулеймангъа гьар йыл тюшеген алтынны авурлугъу алты юз алтмыш алты талант болгъан.

16Сулейман пача ишлетилген алтындан эки юз уллу къалкъан этдире, шоланы гьарисине алты юзер бек[*] алтын гете. 17Дагъы да ол ишлетилген алтындан уьч юз гиччи къалкъан этдире, шоланы гьарисине уьчер мин[*] алтын гете. Пача шоланы Ливан агъачлыкъдагъы къаласында ерлешдире+.

18Дагъы да пача, пилни сюегинден накъышлатып ва алтын варакъ бердирип, бир залим тах этдире. 19Тахны къырыйында алты канзи болгъан, ону таянагъан ери буса оьрге багъып дёгерек болуп гете болгъан. Олтурагъан ерни эки де ягъында тирсеклени тирейген ер болгъан, шоланы да гьарисини къырыйында бирер арслан ерлешдирилген болгъан. 20Алты да канзиде он эки арслан ерлешдирилген болгъан – гьар канзини эки де ягъында бирер. Бир пачалыкъда да бугъар ошап гьеч зат этилмеген болгъан.

21Сулейманны бары да ичеген къартыкълары алтындан болгъан ва Ливан агъачлыкъдагъы къаласындагъы бары да уьй матагьы да таза алтындан болгъан. Гюмюшден бир заты да болмагъан, неге тюгюл де Сулейманны заманында гюмюшню къыйматы болмагъан+.

22Гьирамны гемелери булан бирче, денгизде пачаны сатыв-алыв юрютмек учун пайдаландырылагъан гемелери де болгъан. Уьч йылда бир керен гемелер, алтын, гюмюш, пилни сюегин, маймунлар ва тотукъушлар да юклеп, къайта болгъан.

23Сулейман пача байлыкъ ва гьикматлыкъ якъдан ер юзюндеги бары да пачалардан оза болгъан+. 24Аллагь Сулейманны юрегинде ерлешдирген гьикматлыкъгъа тынгламакъ учун, ер юзюндегилени барысы да ону булан ёлукъмагъа имканлыкъ ахтара болгъан+. 25Гьар оьтеген-барагъан йылдан-йыл савгъатлар – гюмюшден ва алтындан алатлар, опуракълар, савутлар ва ашгъа татыв береген затлар, атлар ва къачырлар – гелтире болгъан.

26Сулейман оьзюню асгерлик атарбаларыны ва атларыны санавун артдырып тургъан. Ону бир минг дёрт юз асгерлик атарбасы ва он эки минг аты болгъан. Шоланы пача асгерлик атарбалы шагьарларда ва оьзюнде, Ерусалимде сакълагъан+. 27Ону гьакимлигини вакътисинде Ерусалимде гюмюшню багьасы табии ташланыкинден артыкъ болмагъан, къарагъай буса Ягьудини тавтюплериндеги тут тереклер йимик кёп болгъан. 28Сулеймангъа атланы Мисриден ва Кувадан гелтире болгъан. Шо атланы пачаны савдюгерчилери Кувада ала болгъан+. 29Асгерлик атарбаны Мисриден алты юз шекел гюмюшге, атланы буса юз элли шекел гюмюшге гелтире болгъан. Шолай да пачаны савдюгерчилеринден таба оланы гьетлилени ва арамлыланы пачаларына етишдире болгъан.

11

Сулейман Раббибизге арт бере

11^1Сулейман пача ят эллерден алгъан оьзюню кёп санавдагъы къатынларын сюе болгъан. Пиръавунну къызындан къайры да, ону муаплы, аммунлу, эдомлу, сайданлы ва гьетли къатынлары болгъан. 2Шо къатынлар Раббибиз оьзлени гьакъында исрайыллылагъа: «Олар булан гебин къыйып, къардаш болмагъыз, неге тюгюл де олар сизин юреклеригизни оьзлени аллагьларына бакъдырмай къоймас», – деп айтылгъан халкълардан болгъан. Сулейман буса олагъа гьасирет болуп къала+. 3Пача тайпадан ону етти юз къатыны ва уьч юз къаравашы болгъан. Къатынлары ону гьакъ герти ёлдан адашдырып тайдырып къоя. 4Сулейман къарт болгъанда, къатынлары ону юрегин ят аллагьлагъа бакъдырып къоя. Шоллукъда Сулейманны юреги атасы Давутну юреги йимик Раббибизге, оьзюню Аллагьына, толу кюйде амин турмайгъан болуп къала+. 5Сулейман сайданлыланы аллагьы Астартаны ва аммунлуланы жиргенч аллагьы Милкомну артына тюше.

6Сулейман Раббибизни алдында яманлыкъ этип тура, ол атасы Давут йимик толу кюйде Раббибизни артына тюшмей. 7Ерусалимни гюнтувуш ягъындагъы тёбеде Сулейман Муапны жиргенч аллагьы Кемошгъа ва аммунлуланы жиргенч аллагьы Молокгъа сыйлы ер къурдура+. 8Тап шо кюйде ол оьзлени аллагьларына яллатып арив ийислер чыгъарагъан ва къурбанлар этеген ят эллерден чыкъгъан къатынларына да эте.

9Раббибиз Сулеймангъа къазаплана, неге тюгюл де ону юреги оьзюне эки керен гёрюнген Раббибизге, Исрайылны Аллагьына, арт берген болгъан+. 10Раббибиз оьзюне ят аллагьланы артына тюшмекни гери урса да, Сулейман Ону буйрукъларын кютмей+. 11Раббибиз де Сулеймангъа булай дей:

– Сен шолай этген сонг, Мени булангъы разилешивню, Мен сагъа кютмек учун буюргъан токъташдырывларымны сакъламагъан сонг, Мен, сенден гьакимликни чыгъарып алып, сени уьлкенгдеги биревге берермен+. 12Амма атанг Давутну хатиринден, Мен шону сен савда этмесмен. Мен шону уланынгдан чыгъарып аларман. 13Амма Мен ондан бютюн гьакимликни чыгъарып алмасман. Къулум Давутну хатиринден ва Мен танглагъан Ерусалимни хатиринден огъар бир къавумну къоярман+.

Сулейманны душманлары

14Раббибиз Сулеймангъа къаршы душманны чыгъара – Эдомдагъы пача агьлюден эдомлу Гьадатны. 15Давут Эдомгъа гелгенче алдын, асгербашчы Ёап оьлгенлени гёммеге геле ва Эдомдагъы бары да эргишилени къырып битдире+. 16Эдомдагъы бары да эргишилени къырып битдиргенче, Ёап ва бары да исрайыллылар шонда алты айны узагъында къала. 17Адат шо заман гиччи яш болгъан. Ол оьзюню атасына къуллукъ этип тургъан ону бир нече эдомлу гьакимлери де булан бирче Мисриге къачып чыкъгъан. 18Олар Мадиана уьлкесине сапар чыгъа ва Паран дангылына гелип токътай. Оьзлер булан Парандан адамланы да алып, олар Мисрини пачасы пиръавунну янына Мисриге геле. Пиръавун Гьадатгъа уьй, аш ва топуракъ бере+.

19Гьадат пиръавунгъа шонча да тарыкъ болгъан чы, ол гьатта огъар оьзюню къатыны Тагьпенес пача къатынны къызардашын къатын этип бере. 20Тагьпенесни къатыны Гьадатгъа Генубат деген улан таба. Тагьпенес уланны пачаны къаласында оьсдюрюп сакълай. Генубат шонда пиръавунну яшлары булан яшап тура. 21Гьадат Мисридеги вакътисинде Давут, оьзюню ата-бабаларыны янына гёчюп, парахат болгъанны ва асгербашчы Ёап да оьлгенни англай. Шо заман Гьадат пиръавунгъа:

– Мени оьзюмню уьлкеме йибер, – дей.

22– Мунча неге гьасиретсен оьзюнгню уьлкенге къайтмагъа, сагъа мени янымда етишмейген зат бармы? – деп сорай пиръавун.

– Ёкъ, – деп жавап бере Гьадат, – буса да мени йибер!

23Аллагь Сулеймангъа къаршы дагъы да душман чыгъара – Собаны пачасы, оьзюню падишагьы Гьададезерден къачгъан Элиаданы уланы Резонну+. 24Давут Собаны асгерлерин янчгъан сонг, Резон, айланасына башгётеривчюлени де жыйып, олагъа башчылыкъ эте. Олар, Шамгъа гелип, шонда ерлеше ва Резонну Шамны пачасы эте+. 25Сулейман сав чакъы заман Резон, Гьадат этеген яманлыкъны артдыра туруп, Исрайылны душманы болуп тура. Ол Арам уьлкесине гьакимлик этип тура ва Исрайылны гёрюп ярамай.

Агьия пачалыкъ бёлюнегенни алданокъ билдире

26Набатны уланы Еробоам пачагъа къаршы баш гётере. Ол Сулейманны гьакимлерини бириси, Середадан чыкъгъан эпрайимли болгъан. Еробоамны анасы Саруя деген тул къалгъан къатын болгъан.

27Муна Еробоамны пачагъа къаршы башгётеривюню гьакъындагъы хабар: Сулейман Миллода беклик этдире ва атасы Давутну Шагьарыны тамында тешик этдирип къоя+. 28Еробоам бек бажарывлу болгъан. Сулейман бу яш адам оьзюню ишин яхшы кютегенин гёргенде, ону Юсупну къавумундагъы бары да ихтиярсыз ишчилени уьстюне сала.

29Шо вакътиде Еробоамгъа Ерусалимден чыкъма тюше. Огъар ёлда уьстюне янгы опуракъ гийген шилолу Агьия пайхаммар ёлугъа. Шо авлакъда олар янгыз экевю де бола+. 30Агьия оьзюню уьстюндеги янгы опурагъын он эки гесекге йыртып пара-парасын чыгъара+. 31Сонг ол Еробоамгъа булай дей:

– Оьзюнге он гесекни ал, неге тюгюл де Раббибиз, Исрайылны Аллагьы, булай айта: «Муна, Мен, Сулеймандан гьакимликни чыгъарып алып, сагъа он къавумну беремен+. 32Амма Мени къулум Давутну ва Исрайылны бары да къавумларыны арасындан танглагъан Ерусалим шагьарны хатиринден ону бир къавуму болажакъ. 33Мен шону этермен, неге тюгюл де олар, Мени къоюп, сайданлыланы аллагьы Астартагъа, муаплыланы аллагьы Кемошгъа, аммунлуланы аллагьы Милкомгъа сужда этдилер, Сулейманны атасы Давутгъа ошап, Мени ёлларым булан юрюмедилер, Мени алдымда муъмин ишлени этмедилер, Мени токъташдырывларымны ва къанунларымны кютмедилер»+.

34Амма Мен Сулеймандан бары да гьакимликни чыгъарып алмасман. Мени къулум болгъан, Мен оьзюн сайлагъан ва оьзю Мени буйрукъларымны ва токъташдырывларымны кютюп тургъан Давутну хатиринден Мен Сулейманны бютюн оьмюрюне ёлбашчы этип къойдум. 35Мен, гьакимликни ону уланындан чыгъарып алып, сагъа он къавумну берермен. 36Мен оьзюнде атымны ерлешдирме танглагъан Ерусалим шагьарда гьар заманда да алдымда чыракъ болуп турсун учун, къулум болгъан Давутну уланына бир къавумну берермен Мен+. 37Сени буса Мен танглайман, сен де юрегинг сюеген бары да затгъа гьакимлик этип турарсан – сен Исрайылны пачасы боларсан. 38Эгер де сен Мен буюргъанны кютюп, Мени ёлларым булан юрюп, къулум Давутгъа ошап, Мени токъташдырывларымны ва буйрукъларымны кюте туруп, Мени алдымда гьакъ герти болагъан ишлени этип юрюсенг, сени булан болуп турарман. Мен Давутгъа яратып берген къатты къавум йимик, сагъа да шолайын яратып берермен ва сагъа Исрайылны берермен+. 39Мен Давутну наслуларын такъсырларман, амма гьар даимге тюгюл.

40Сулейман Еробоамны оьлтюрме къарай. Амма Еробоам, Мисриге Шишак пачаны янына къачып, шонда Сулейман оьлгюнче къалып тура+.

Сулейманны оьлюмю

(2 Тав 9:29-31 )

41Сулейманны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ол этип гетген бары да ишлени ва ону гьикматлыгъыны гьакъында айтсакъ, шолар «Сулейманны таварихинде» язылып бар. 42Сулейман Ерусалимде бютюн Исрайылгъа къыркъ йылны узагъында гьакимлик этип тургъан. 43Сонг ол, ата-бабаларыны янына гёчюп, парахат болгъан ва ону атасы Давутну Шагьарында гёмгенлер. Сулейманны уланы Робоам ону орнуна пача болгъан.

12

Исрайыл Робоамгъа къаршы баш гётере

(2 Тав 10:1-19 )

12^1Робоам Шекемге бара, неге тюгюл де шонда ону пача этмек учун бары да исрайыллылар жыйылгъан болгъан. 2Набатны уланы Еробоам шо гьакъда эшитгенде, ол, Сулейман пачадан къачып, Мисриде тура болгъан+. 3Еробоамны артындан йиберелер, ол да исрайыллыланы бютюн жамияты булан Робоамны янына геле. Олар Робоамгъа:

4– Сени атанг зулму этип бизин янчды. Сен буса гьали ол уьстюбюзге салгъан къыйын загьматны ва авур азапны енгиллешдир, биз де сагъа къуллукъ этип турарбыз, – дей+.

5Робоам:

– Барыгъыз, уьч гюнден сонг буса мени яныма къайтып гелерсиз, – деп жавап бере.

Халкъ гете. 6Робоам пача буса атасы Сулейман савда огъар къуллукъ этип тургъан къарт къуллукъчулар булан маслагьатлашып къарай.

– Бу халкъгъа нечик жавап берейим, магъа не таклиф бересиз? – деп сорай ол.

7Олар:

– Эгер де сен, бу халкъгъа бир гюнню узагъында къуллукъчу болсанг, огъар къуллукъ этсенг, яхшы жавап къайтарсанг, шо халкъ да гьар заман сени къуллукъчунг болуп турар, – деп жавап бере.

8Амма Робоам, оьзюне къарт къуллукъчулар берген таклифни гери уруп, оьзю булан бирче оьсген ва оьзюне къуллукъ этип турагъан жагьиллер булан маслагьатлашма башлай. 9Робоам олагъа булай сорай:

– Сиз нечик таклиф бересиз? Магъа: «Атанг уьстюбюзге салгъан азапны енгиллешдир», – деп айтагъан бу халкъгъа биз не деп жавап къайтарайыкъ?

10Робоам булан бирче оьсген жагьиллер булай жавап бере:

– Сагъа: «Сени атанг азап булан бизин янчды, тек сен бизге шону енгиллешдир», – деп айтгъан бу халкъгъа: «Мени чиначай бармагъым атамны бутундан базыкъ. 11Атам уьстюгюзге авур азап салгъан эди, мен буса шону дагъы да авур этермен. Атам сизин къайыш къамучу булан такъсырлай эди, мен буса сизин темир къамучу булан такъсырларман», – деп айт.

12Уьч гюнден сонг Еробоам ва бары да халкъ, оьзлеге пача: «Уьч гюнден сонг мени яныма къайтып гелерсиз», – деп буйрукъ этгени йимик, Робоамны янына къайтып геле. 13Пача халкъгъа къагьрулу кюйде жавап къайтара. Оьзюне къарт къуллукъчулар берген таклифни де гери уруп,+
14ол жагьиллени таклифин къабул эте ва булай дей:

– Атам уьстюгюзге авур азап салгъан эди, мен буса шону дагъы да авур этермен. Атам сизин къайыш къамучу булан такъсырлай эди, мен буса сизин темир къамучу булан такъсырларман.

15Шолллукъда пача халкъгъа тынгламай, неге тюгюл де шо зат Раббибиз Шилодан чыкъгъан Агьиядан таба Набатны уланы Еробоамгъа айтгъан сёз яшавгъа чыкъсын учун Раббибизден гелген болгъан+. 16Бары да исрайыллылар пача оьзлеге тынгламакъны гери урагъанын гёре ва огъар булай деп жавап бере:

– Ишайны уланы Давут кимдир гьали бизге,

Давут негер тарыкъдыр бизге?

Исрайыллылар, гьаригиз чатырларыгъызгъа тозулугъуз!

Давутну тухуму оьзюню тайпасына гьакимлик этип турсун!

Исрайыллылар да уьйлерине тозулалар+. 17Янгыз Ягьудини шагьарларында яшайгъанлагъа алда йимик Робоам гьакимлик этип тура.

18Робоам пача ихтиярсыз ишчилени тергевчюсю Адонирамны исрайыллыланы янына йибере, тек олар ону ташгъа тутуп оьлтюрелер. Амма Робоам пача, асгерлик атарбагъа да атылып минип, Ерусалимде къутулма бажара+. 19Шо замандан тутуп, бугюнге ерли Исрайыл Давутну тухумуна баш гётерген гьалда тура.

Исрайылны биринчи пачасы Еробоам тахгъа минип олтура

(2 Тав 11:1-4 )

20Еробоам къайтгъанны эшитип, исрайыллылар ону артындан йибере, ону жыйынгъа чакъыра ва бютюн Исрайылны уьстюнде пача этип сала. Янгыз Ягьудини къавуму Давутну тухумуна аминлигин сакълай.

21Сулейманны уланы Робоам Ерусалимге гелгенде, Исрайылны къавуму булан дав этип, гьакимликни оьзюне къайтармакъ учун, Ягьудини къавумундан ва Буньяминни къавумундан юз сексен минг тизив асгерчини жыя.

22Амма Шемая деген Аллагь йиберген адамгъа Ондан булай калам тюше:

23– Сулейманны уланы, Ягьудини пачасы Робоамгъа, Ягьудини, Буньяминни къавумларындагъыланы барысына да ва къалгъан бары да халкъгъа булай айт: 24«Раббибиз: „Оьзюгюзню къардашларыгъыз болгъан исрайыллылар булан дав этме бармагъыз. Уьйлеригизге къайтыгъыз, неге тюгюл де шо иш Мен сююп болду“, – деп айта».

Олар Раббибизни каламына тынглайлар ва Ону сёзюне гёре уьюне къайталар.

Еробоам ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте

25Еробоам Эпрайимни тав бетлеринде Шекемни беклешдире ва шонда яшап тура. Шондан чыгъып, ол Пенуэлни янгыдан къура.

26Еробоам булай ойлаша: «Гьакимлик Давутну тухумуна къайтма бола. 27Эгер де халкъ, Ерусалимде Раббибизни ибадатханасына юрюп, къурбанлыкълар гелтирип турса, оланы юреклери оьзлени еси, Ягьудини пачасы Робоамгъа багъып къалажакъ. Олар, мени оьлтюрюп, Ягьудини пачасы Робоамгъа къайтып къалажакъ»+. 28Маслагьатлашып, пача эки алтын бузав этдире ва халкъгъа:

– Таманыгъыз Ерусалимге юрюгенигиз. Муна, Исрайыл, сени Мисриден чыгъаргъан аллагьларынг, – дей+.

29Шоланы бирисин Еробоам Бет-Элде, экинчисин буса Данда сала. 30Шо буса гюнагьгъа гелтире, неге тюгюл де халкъ шоланы бирисини янына, гьатта Дангъа юрюме башлай. 31Еробоам, бийикликлерде сыйлы ерлени де къуруп, халкъны арасындан дин къуллукъчуланы сала. Шо дин къуллукъчулар левлилер болмагъан. 32Ягьудиде Чатырланы байрамын оьтгерегенде йимик, сегизинчи айны он бешинчи гюнюн ол байрам этип токъташдыра ва Бет-Элдеги къурбан этеген ерде оьзю этген бузавлагъа этилеген къурбанланы этип тура. Шонда Еробоам бийикликлерде оьзю этдирген сыйлы ерлеге дин къуллукъчуланы белгилей.

Ягьудиден чыкъгъан пайхаммар

33Оьзбашына танглап, сегизинчи айны он бешинчи гюнюне исрайыллылагъа байрам токъташдыргъанда, Еробоам яллатып арив ийислер чыгъармакъ учун, Бет-Элде оьзю къурдургъан къурбан этеген ерге багъып геле.

13

13^1Еробоам яллатып арив ийислер чыгъармакъ учун къурбан этеген ерни къырыйында токътагъанда, Раббибизни каламына гёре, Ягьудиден Бет-Элге Аллагь йиберген бир адам геле+. 2Шо адам Раббибизни буйругъу булан къурбан этеген ерге багъып булай къычыра:

– Къурбан этеген ер, къурбан этеген ер! Раббибиз булай айта: «Давутну тухумунда Ёшия деген улан туважакъ. Ол уьстюнгде яллатып арив ийислер чыгъарагъан сыйлы ерлени дин къуллукъчуларын сени уьстюнгде къурбан этежек ва сени уьстюнгде адамланы сюеклерин яллатажакъ»+.

3Тап шо гюн Аллагь йиберип гелген адам булай муъжизатны етишдире:

– Раббибиз билдирген муъжизат шудур: къурбан этеген бу ер эки ярылажакъ, шону уьстюндеги кюл буса чачылып къалажакъ.

4Аллагь йиберген адам Бет-Элдеги къурбан этеген ерге багъып къычыргъанны эшитип, Еробоам пача къурбан этеген ерден таба къолун узата ва:

– Тутугъуз муну! – дей.

Амма Еробоамны шо адамгъа багъып узатгъан къолу къуруп къала ва ол къолун оьзюне багъып буруп болмай. 5Раббизини каламы булан Аллагь йиберген адам етишдирген муъжизатгъа гёре, къурбан этеген ер эки ярыла ва шону уьстюндеги кюл буса чачылып къала.

6Шо заман пача Аллагь йиберген адамгъа:

– Раббибизни, сени Аллагьынгны, рагьмулу болма чакъырып, мени къолум сав болсун деп дуа эт, – дей.

Аллагь йиберген адам Раббибизни рагьмугъа чакъырма бажара ва пачаны къолу алда йимик сав болуп къала+. 7Пача Аллагь йиберген адамгъа:

– Мени уьюме барайыкъ, ашама да ашарсан, мен сагъа савгъатлар да берермен, – дей.

8Амма Аллагь йиберген адам пачагъа булай жавап бере:

– Сен магъа гьатта байлыгъынгны яртысын бережек эдинг буса да, мен сени булан бармас эдим, шунда ашыгъызны да ашап, сувугъузну да ичип турмас эдим+. 9Раббибиз Оьзюню каламында: «Барагъан ёлунгда ашын ашамассан, сувун ичмессен ва баргъан ёлунг булан да къайтмассан», – деп буюргъан эди чи дагъы магъа.

10Амма Аллагь йиберген адам Бет-Элге гелген ёлундан къайтмас учун, башгъа ёл булан гете.

Пайхаммар тынгламай

11Бет-Элде буса бир къарт пайхаммар яшай болгъан. Бу пайхаммарны уланлары, атасыны янына да гелип, огъар шо гюн Аллагь йиберген адам этген бары да ишни хабарлай. Олар атасына шо адам пачагъа айтгъан сёзлени де етишдире. 12Атасы олагъа:

– Ол къайсы ёл булан гетди? – деп сорай.

Уланлары атасына Аллагь йиберген адам Ягьудиден къайсы ёл булан гетгенни гёрсетип бере. 13Ол уланларына:

– Магъа эшекни ерлеп беригиз, – дей.

Олар эшекни ерлеп бергенде, атасы минип олтура 14ва Аллагь йиберген адамны артындан тербене. Пайхаммар ону эмен терекни тюбюнде олтуруп таба ва огъар:

– Аллагь йиберип Ягьудиден гелген адам сенмисен? – деп сорай.

– Менмен, – деп жавап бере ол.

15Шо заман пайхаммар огъар:

– Мени уьюме барайыкъ, ашама да ашарсан, – дей.

16Ол булай дей:

– Мен сени булан къайтма болмайман, мунда аш ашама да, сув ичме де болмайман. 17Раббибиз Оьзюню каламында магъа: «Шонда ашын ашамассан, сувун ичмессен ва о якъгъа баргъан ёлунг булан да къайтмассан», – деп буюргъан эди.

18Къарт пайхаммар булай жавап бере:

– Мен де сени йимик бир пайхаммарман. Магъа малайик Раббибизни: «Ол аш ашасын ва сув ичсин учун, ону уьюнге къайтар», – деген каламын айтды.

Бу сёзлер буса ялгъан болгъан.

19Аллагь йиберип гелген адам да пайхаммар булан къайта ва ону уьюнде ашай, иче. 20Олар тепсини артында олтуруп турагъан вакътиде Аллагь йиберген адамны къайтаргъан къарт пайхаммаргъа Раббибизни каламы етише. 21Сонг къарт пайхаммар Аллагь Ягьудиден йиберген адамгъа булай къычыра:

– Раббибиз булай айта: «Сен Раббибизни каламына тынгламадынг, сагъа Раббибиз, сени Аллагьынг, берген буйрукъну буздунг. 22Ол сагъа ашама, ичме гери ургъан ерге де къайтып, сен аш ашадынг, сув ичдинг. Шо саялы да сени сюегинг ата-бабаларынгны къабуруна гёмюлмежек».

23Аллагь йиберген адам ашап, ичип битгенде, ону къайтаргъан пайхаммар огъар эшекни ерлеп бере. 24Аллагь йиберген адам гете, тек ёлда огъар арслан чабып, ону оьлтюрюп къоя. Ону сюеги ёлда ташланып къала, къырыйында буса эшек де, арслан да токътап бола+. 25Шо ерден оьтюп барагъанлар ташлангъан сюекни де, къырыйындагъы арсланны да гёре. Олар барып шо гьакъда къарт пайхаммар яшайгъан шагьарда хабарлай. 26Къарт пайхаммар шо гьакъда эшитгенде:

– Ол Раббибизни каламына тынгламагъан Аллагь йиберген адам. Раббибиз ону арслангъа раслашдырды. Арслан да, Раббибиз де огъар Оьзюню каламы булан айтгъаны йимик, ону паралап оьлтюрдю, – дей.

27Пайхаммар уланларына:

– Магъа эшекни ерлеп беригиз, – дей.

Олар да атасына эшекни ерлеп бере.

28Пайхаммар, чыгъып, ёлда ташлангъан сюекни, ону къырыйында токътагъан эшекни ва арсланны гёре. Арслан буса сюекни ашамагъан ва эшекни параламагъан болгъан. 29Пайхаммар, Аллагь йиберген адамны сюегин гётерип алып, ону эшекни уьстюне сала ва яс да этип гёммек учун, ону къайтып шагьаргъа гелтире. 30Ол сюекни оьзюню къабуруна сала ва:

– Ай, мени иним! – деп къычыра туруп, яс эте.

31Ону гёмюп, пайхаммар уланларына булай дей:

– Мен оьлгенде, мени Аллагь йиберген адам гёмюлген къабургъа гёмерсиз, мени сюеклеримни ону сюеклерини къырыйына саларсыз. 32Раббибизни каламы булан ону Бет-Элдеги къурбан этеген ерге ва Самиратны шагьарларындагъы бийикликлердеги бары да сыйлы ерлеге къаршы билдиргени, гертиден де, яшавгъа чыгъажакъ чы дагъы.

Еробоамны къайпанмайгъанлыгъы

33Амма Еробоам шондан сонг да оьзюню яман ёлундан таймай ва янгыдан халкъны арасындан бийикликлердеги сыйлы ерлеге дин къуллукъчуланы белгилей. Ол бийикликлердеги сыйлы ерлеге дин къуллукъчулар этип, ким сюе буса, ону белгилей. 34Еробоамны тухумуну гюнагьы шолай болгъан. Шо гюнагьы саялы Еробоамны тухуму къырылып бите ва ер юзюнден ёкъ этиле+.

14

Агьия Еробоамны тухумуна къаршы алданокъ билдирив эте

14^1Шо заман Еробоамны уланы Абия авруп къала. 2Еробоам къатынына булай дей:

– Барып, сен мени къатыным экенни билмесдей уьстюнге башгъа опуракъларынгны да гийип чыкъ. Сонг Шилогъа бар. Шонда Агьия деген пайхаммар бар. Ол мен бу халкъны пачасы болажагъын айтгъан эди+. 3Оьзюнг булан он экмек, бир нече чапелек, кажин булан бал да алып, шо пайхаммарны янына бар. Ол сагъа уланыбызгъа не болажагъын айтып бережек+.

4Еробоамны къатыны эри оьзюне айтгъан кюйде эте ва Шилогъа Агьияны уьюне бара. Агьия гёрмей болгъан; ону гёзлери къартлыкъдан сокъур болгъан. 5Раббибиз Агьиягъа булай дей:

– Еробоамны къатыны сени янынга уланыны гьакъында сорама геле тура, неге тюгюл де ону уланы авруй. Огъар олай-булай деп жавап берерсен. Сени янынга да гелип, ол оьзюн башгъа къатын этип гёрсетме къаражакъ.

6Эшик алда ону аякъ тавушун эшитгендокъ, Агьия булай дей:

– Гир, Еробоамны къатыны. Неге оьзюнгню башгъа къатын этип гёрсетме къарайсан? Мени сагъа яман хабарларым бар. 7Барып, Еробоамгъа Раббибиз, Исрайылны Аллагьы, булай айта дегин: «Мен сени халкъдан оьр этдим ва Мени халкъымны, Исрайылны, ёлбашчысы этген эдим+. 8Мен, гьакимликни Давутну тухумундан чыгъарып алып, шону сагъа берген эдим. Амма сен, къулум Давутгъа ошап, Мени буйрукъларымны кютюп, янгыз алдымда тюз ишлени этип, гьакъ юрекден артымдан юрюп турмадынг+. 9Сен оьзюнгден алда яшагъанланы барысындан да артыкъ яманлыкъ этдинг. Оьзюнге башгъа аллагьлар, темирден ялгъан аллагьлар да этип, сен Мени къазапландырдынг, Мени буса артгъа теберип токътадынг+. 10Шо саялы Мен Еробоамны тухумуна балагь гелтире тураман. Мен Еробоамны бир эргишисин къоймай къырып битдирермен – къулун да, азатын да. Тезекни яллатагъандай, Мен Еробоамны уьюн тап кюлден къайры зат къалгъанча яллатарман+. 11Еробоамны шагьарда оьлгенлерин итлер ашар, авлакъда оьлгенлерин буса кёкдеги къушлар чокъуп битдирер». Раббибиз шолай айтды!+

12Сен буса уьюнге къайт. Абатынгны шагьаргъа басгъанынг булан уланыгъыз оьлежек. 13Бютюн Исрайыл, яс да этип, ону гёмежек. Еробоамны тухумуну ичинден гёмюлген биргине-бир шо болажакъ. Неге тюгюл де, Еробоамны тухумундан Раббибиз, Исрайылны Аллагьы, не буса да бир яхшылыкъны янгыз шо уланыгъызда гёрдю.

14Раббибиз Оьзю учун Исрайылны уьстюне пача этип биревню чыгъаражакъ, ол да бугюн, гьатта буссагьат Еробоамны тухумуну къырып битдирежек+. 15Раббибиз Исрайылны йыгъажакъ, ону гьалы къатты агъымы булангъы ташгъын чайкъайгъан къамушнукине ошап къалажакъ. Ол Исрайылны Оьзю оланы ата-бабаларына берген рагьмулу топуракъдан тамуру булан юлкъуп тайдыражакъ ва оланы Фиратны ари ягъында чачып къояжакъ, неге тюгюл де олар, Ашераны багъаналарын эте туруп, Раббибизни къазапландырдылар+. 16Еробоам оьзю этген ва ол исрайыллыланы да этме борчлу этген гюнагьлары саялы, Раббибиз Исрайылны къоюп къояжакъ.

17Еробоамны къатыны Тирсагъа гете. Ол уьюню посагъасына басгъандокъ, уланы оьлюп къала. 18Яшны гёмелер ва Раббибиз де Оьзюню къулу болгъан Агьия пайхаммардан айтгъан кюйде, бютюн Исрайыл огъар яс этип йылай.

Еробоам оьле

19Еробоамны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ол юрютген давланы ва гьакимлик этген кюйню гьакъында «Исрайылны пачасыны таварих китабында» язылып бар. 20Ол, йигирма эки йылны узагъында гьакимлик этип, сонг ата-бабаларыны янына гёчюп парахат бола. Еробоамны орнуна ону уланы Надап пача бола.

Робоам Ягьудини пачасы бола

(2 Тав 12:9-16 )

21Сулейманны уланы Робоам Ягьудиде пача бола. Пача болгъанда, огъар къыркъ бир йыл бола болгъан. Ерусалимде ол он етти йыл гьакимлик этген. Ерусалим, оьзюнде атын ерлешдирмек учун, Раббибиз Ерусалимни Исрайылны бары да къавумларыны мюлкюнден сайлап алгъан биргине-бир шагьар болгъан. Робоамны анасыны аты Наама болгъан; ол аммунлу къатын болгъан.

22Ягьудилилер Раббибизни алдында яманлыкъ этип тура. Оланы этеген гюнагь ишлери ата-бабаларыныкинден де артыкъ Раббибизни бек къазапландыра. 23Ягьудилер де оьзлерде бийикликлерде сыйлы ерлер къура, гьар бийик тёбени уьстюнде, гьар салкъын береген терекни тюбюнде сыйлы ташланы ва Ашера деген ялгъан аллагьны багъаналарын сала. 24Уьлкеде гьатта къагьбалыкъ юрютеген эргишилер де болгъан. Ягьудини халкъы Раббибиз оьзлени исрайыллылардан ари къувалап тайдыргъан халкъланы бары да жиргенч адатларын къабул этип алгъан болгъан+.

25Робоамны гьакимлигини бешинчи йылында Мисрини пачасы Шишак Ерусалимге чапгъын эте+. 26Ол оьзю булан Раббибизни ибадатханасыны ва пачаны къаласыны хазналарын алып гете. Шишак бары затны, гьатта Сулейман этдирген алтын къалкъанланы да алып гете+. 27Робоам пача, алтын къалкъанланы орнуна багъырларын этдирип, шоланы пачаны къаласына гиреген ерде къуллукъ этеген къаравулланы башчыларына бере. 28Гьар гезик пача Раббибизни ибадатханасына барагъанда, къаравуллар къалкъанланы алып юрюй болгъан, сонг буса шоланы оьзлер турагъан уьйге гелтирип сала болгъан.

29Робоамны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишни гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 30Робоамны да, Еробоамны да арасында даим дав юрюлюп тургъан. 31Робоам ата-бабаларыны янына гёчюп парахат бола ва ону олар булан бирче Давутну Шагьарында гёмелер. Ону анасыны аты Наама болгъан, ол аммунлу къатын болгъан. Робоамны уланы Абия атасыны орнуна пача болуп олтура.

15

Ягьудини пачасы Абия

(2 Тав 13:1-2; 13:22–14:1 )

15^1Еробоамны гьакимлигини он сегизинчи йылында Набатны уланы Абия Ягьудини пачасы болуп олтура. 2Ол Ерусалимде уьч йылны узагъында гьакимлик эте. Ону анасыны аты Маака болгъан, ол Абсаламны уланыны къызы болгъан.

3Абия да оьзюнден алда атасы этип гетген гюнагьланы этип юрюй болгъан. Ону юреги ата-бабасы Давутнуки йимик толу кюйде Раббибизге, оьзюню Аллагьына, берилмеген болгъан+. 4Буса да, Давутну хатиринден Раббибиз, ону Аллагьы, Абиягъа Ерусалимде наслу бере: оьзюнден сонг уланын пача этип олтурта ва Ерусалимни беклешдире+. 5Давут Раббибизни алдында тюз болагъан ишлени этип тура ва бютюн оьмюрюнде, гьетли Урия булан байлавлу ишни санамагъанда, Ону буйрукъларындан тайышмай тура+.

6Абияны бютюн гьакимлигини вакътисинде Робоам ва Еробоам пачаланы арасында башлангъан дав юрюлюп тура. 7Абияны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишлени гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып ёкъму дагъы? Абияны да, Еробоамны да арасында дав юрюлюп тура. 8Абия ата-бабаларыны янына гёчюп парахат бола ва ону Давутну Шагьарында гёмелер. Абияны орнуна пача болуп уланы Аса олтура.

Ягьудини пачасы Аса

(2 Тав 14:2-3; 15:16–16:6, 11-14 )

9Исрайылны пачасы Еробоамны гьакимлигини йигирманчы йылында Аса Ягьудини пачасы болуп олтура. 10Ол Ерусалимде къыркъ бир йылны узагъында гьакимлик этип тура. Ону атасыны анасыны аты Маака болгъан. Маака Абсаламны уланыны къызы болгъан.

11Аса, оьзюню ата-бабасы Давут йимик, Раббибизни алдында тюз болагъан ишлени этип юрюй. 12Ол уьлкесинден къагьбалыкъ юрютеген эргишилени къувалап чыгъара ва оьзюню ата-бабалары этген бары да ялгъан аллагьланы тайдыра+. 13Ол уллу анасы Маака Ашераны жиргенч багъанасын этгени саялы, гьатта ону ана пача къатын деген даражасындан магьрюм эте. Аса, Мааканы багъанасын гесип, шону Кидрон къолда яллата+. 14Аса бийикликлердеги сыйлы ерлени тайдырмай, буса да ону юреги бютюн оьмюрюню ичинде Раббибизге амин кюйде къала. 15Ол Раббибизни ибадатханасына оьзю де, атасы да тапшургъан гюмюшню, алтынны ва тюрлю уьй матагьны сала+.

16Асаны ва Исрайылны пачасы Баашаны арасында бютюн гьакимлигини вакътисинде дав юрюлюп тура. 17Исрайылны пачасы Бааша, Ягьудини топуракъларына багъып тербенип, Ягьудини пачасы Асаны пачалыгъына бирев де гирип, не чыгъып болмасын деп, Раманы беклешдире. 18Шо заман Аса Раббибизни ибадатханасыны ва оьзюню къаласыны хазналарында къалгъан бары да гюмюшню де, алтынны да ала. Ол шоланы оьзюню гьакимлеринден таба Арамны пачасы Гьезионну уланыны уланына, Табримонну уланы Бенадатгъа берип йибере. Гьезион Шамда гьакимлик эте болгъан. Аса огъар булай айтып йибере:+

19– Мени де, сени де арабызда, аталарыбызны арасында болгъаны йимик, бирлик болсун. Муна, мен сагъа савгъат этип гюмюш де, алтын да йибере тураман. Исрайылны пачасы Бааша менден гери тартылсын учун, ону булангъы бирлигингни буз.

20Бенадат Аса пачаны таклифи булан рази бола ва оьзюню асгербашчыларын Исрайылны шагьарларына къаршы йибере. Олар Иённу, Данны, Абел-Бет-Мааканы ва бары Непталим топурагъы булан бютюн Киннерет вилаятын елейлер. 21Шо гьакъда эшитип, Бааша Раманы беклешдирегенин токътата ва Тирсагъа багъып тая. 22Аса пача буса, Ягьудидегилени бирин къоймай, барысына да тиеген къарар чыгъара. Шо къараргъа гёре, олар Рамадан Бааша оьзюню къурулушларында пайдаландыргъан ташны ва агъачны чыгъарма тарыкъ болгъан. Аса шолар булан Буньяминни топурагъындагъы Гебаны ва Миспаны беклешдире.

23Асаны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишлени (шолагъа къошуп ол къургъан шагьарланы да) гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. Къарт болгъанда, ол аякълары авруп инжине. 24Аса ата-бабаларыны янына гёчюп парахат бола. Асаны олар булан бирче ата-бабасы Давутну Шагьарында гёмелер. Ону орнуна пача болуп уланы Ёшапат олтура+.

Исрайылны пачасы Надап

25Ягьудини пачасы Асаны гьакимлигини экинчи йылында Еробоамны уланы Надап Исрайылны пачасы болуп олтура ва Исрайылгъа эки йыл гьакимлик эте+. 26Надап, атасыны гюнагь ишлер булан байлавлу ёлу булан юрюй туруп, Раббибизни алдында яманлыкъ этип тура. Ол Исрайылны да гюнагь ёлгъа тюшме борчлу эте.

27Иссакарны тухумундан чыкъгъан Агьияны уланы Бааша Надапгъа къаршы питне эте ва ону пилистимлилени шагьары Гиббетонну къырыйында оьлтюре. Шо заман Надап ва бютюн Исрайыл Гиббетонну къуршавгъа алгъан болгъан. 28Бааша Надапны Ягьудини пачасы Асаны гьакимлигини уьчюнчю йылында оьлтюре ва ону орнуна пача болуп олтура.

29Гьакимлик этме гиришип де битгенче, Бааша Еробоамны уьягьлюсюндегилени барын да оьлтюре. Раббибизни Шилодан чыкъгъан къулу Агьиядан таба айтылгъан сёзю булан ол, Еробоамны биревюн де сав къоймай, барын да къырып битдире+. 30Надап шону Еробоам этген гюнагьлары, шо гюнагь ёлгъа Исрайылны да тюшме борчлу этгени ва Раббибизни, Исрайылны Аллагьын, къазапландыргъаны саялы эте.

31Надапны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишлени гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 32Асаны ва Исрайылны пачасы Баашаны арасында бютюн гьакимлигини вакътисинде дав юрюлюп тура.

Исрайылны пачасы Бааша

33Ягьудини пачасы Асаны гьакимлигини уьчюнчю йылында Агьияны уланы Бааша Тирсада бютюн Исрайылны уьстюнде пача болуп олтура ва йигирма дёрт йылны узагъында гьакимлик этип тура. 34Бааша, Еробоамны гюнагь ишлер булан байлавлу ёлу булан юрюй туруп, Раббибизни алдында яманлыкъ этип тура. Ол Исрайылны да гюнагь ёлгъа тюшме борчлу эте.

16

16^1Гьананини уланы Егьугъа Баашаны гьакъында Раббибизни каламы етише:

2– Бааша, Мен, сени хумдан гётерип, Мени халкъыма, Исрайылгъа, ёлбашчы этдим. Амма сен Еробоамны ёллары булан юрюп турдунг ва Мени халкъымны, Исрайылны, гюнагьгъа тартдынг. Шоллукъда мени къазапландырдынг+. 3Муна, Мен сени де, сени тухумунгну да къырып битдирермен, сени тухумунга да Набатны уланы Еробоамны тухумуна салгъан гьалны саларман+. 4Сени тухумунгдан шагьарда оьлежеклерин итлер ашар, авлакъда оьлежеклерин буса къушлар чокъуп битдирер+.

5Баашаны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишлени гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 6Бааша ата-бабаларыны янына гёчюп парахат бола ва ону Тирсада гёмелер. Ону орнуна пача болуп уланы Эла олтура.

7Амма Гьананини уланы Егьудан таба Баашаны, ону тухумуну гьакъында Раббибизни каламы етишген болгъан. Шо калам Бааша, оьзюню этеген ишлери булан Еробоамны тухумуна ошап, Раббибизни алдында этген яман ишлери булан Ону къазапландыргъанлыкъ ва шолай да Бааша Еробоамны оьлтюргенлик булан байлавлу болгъан.

Эла – Исрайылны пачасы

8Ягьудини пачасы Асаны гьакимлигини йигирма алтынчы йылында Баашаны уланы Эла Исрайылны пачасы болуп олтура ва Тирсада эки йылны узагъында гьакимлик этип тура.

9Элагьны асгерлик атарбачыларыны яртысыны башын тутгъан Зимри деген гьакими болгъан. Зимри огъар къаршы баш гётере. Элагь Тирсадагъы заманда оьзюню къаласыны буйрукъчусу Арсаны уьюнде ичип бек эсирип къала+. 10Зимри, гирип, ону оьлтюре. Шо иш Ягьудини пачасы Асаны гьакимлигини йигирма еттинчи йылында бола. Зимри Элагьны орнуна пача болуп олтура.

11Зимри, пача болуп тахгъа минип олтургъандокъ, Баашаны бютюн уьягьлюсюн къырып битдире. Ол бир эргишини сама да – не къардашны, не къурдашны – сав къоймай. 12Зимри Баашаны бютюн уьягьлюсюн Егьу пайхаммардан таба Раббибиз Баашаны гьакъында айтгъан каламгъа гёре къырып битдире+. 13Шо такъсыр Бааша ва ону уланы Эла оьзлер этген гюнагьлары саялы ва къайдагъы ялгъан аллагьлар булан Раббибизни, Исрайылны Аллагьын, къазапландыра туруп, Исрайылны гюнагь ишлер этме борчлу этгени саялы болгъан. 14Эланы гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген бары да ишлени гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

Исрайылдагъы гьакимлик учунгъу ябушув

15Ягьудини пачасы Асаны гьакимлигини йигирма еттинчи йылында Тирсада Зимри гьакимлик этме башлай, тек ол етти гюн тюгюл гьакимлик этмей. Шо заман асгер пилистимлилени Гиббетон деген шагьарыны къырыйында къонушуп токътагъан болгъан+. 16Къонушуп токътагъан исрайыллылар Зимри, пачагъа къаршы питне этип, ону оьлтюргенни эшитгенде, олар шо гюнокъ Исрайылны пачасы этип Омри деген асгербашчыны билдире. 17Шондан сонг Омри ва ону булан бирче бары да исрайыллылар Гиббетондан гете ва Тирсаны къуршавгъа ала. 18-19Шагьар къолгъа тюшгенни гёргенде, Зимри, пачаны къаласыны ичиндеги бекликлерине гирип, от сала. Еробоамны гюнагь ёллары булан юрюй туруп, Раббибизни алдында оьзю этген гюнагьлары саялы ва Исрайылны да гюнагьгъа тартгъаны саялы, ол оьлюп гете.

20Зимрини гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ону питнесини гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар.

21Шо заман Исрайыл экиге бёлюне: халкъны бир яртысы Гинатны уланы Тибнини пача этип олтуртма сюе, бириси яртысы буса Омрини ягъын тута. 22Тек Омрини якъчылары Гинатны уланы Тибнини якъчыларындан эсе гючлю чыгъа. Тибни оьле, Омри буса пача болуп олтура.

Омри – Исрайылны пачасы

23Ягьудини пачасы Асаны гьакимлигини отуз биринчи йылында Омри Исрайылны пачасы болуп олтура ва он эки йыл гьакимлик эте, шоланы алтысын – Тирсада. 24Ол эки талант[*] гюмюшге Шемерден самиратлы тёбени сатып ала. Шо тёбеде шагьар къуруп, шогъар тёбени алдагъы есини аты Шемерни атына гёре Самират деп къоя.

25Омри Раббибизни алдында яманлыкъ этип тура ва оьзюнден алдагъыланы барысындан да артыкъ гюнагь ишлер эте. 26Ол Набатны уланы Еробоамны бары да гюнагь ёллары булан юрюй. Раббибизни, Исрайылны Аллагьын, къайдагъы ялгъан аллагьлар булан къазапландыра туруп, Омри шо гюнагьгъа Исрайылны да тарта.

27Омрини гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы ва ол этип гетген, этме болгъан ишлерини гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 28Омри ата-бабаларыны янына гёчюп парахат бола ва ону Самиратда гёмелер. Ону орнуна пача болуп уланы Агьап олтура.

Агьап Исрайылны пачасы болуп олтура

29Ягьудини пачасы Асаны гьакимлигини отуз сегизинчи йылында Омрини уланы Агьап Исрайылны пачасы болуп олтура ва Самиратда Исрайылгъа йигирма эки йыл гьакимлик эте. 30Омрини уланы Агьап Раббибизни алдында оьзюнден алдагъыланы барысындан да артыкъ яманлыкъ этип тура+. 31Гьатта ол Набатны уланы Еробоамны гюнагьларына батгъан кююнде тура. Дагъы да Агьап сайданлыланы пачасы Этбаалны къызы Езебелни къатын этип ала ва Баалгъа[*] къуллукъ этме ва сужда къылма башлай+. 32Самиратдагъы Баалны ибадатханасында ол Баалгъа къурбан этеген ер тургъуза+. 33Дагъы да Агьап Ашерагны багъаналарын эте ва Исрайылны оьзюнден алдагъы бары да пачаларындан артыкъ Раббибизни, Исрайылны Аллагьын, къазапландырагъан ишлени этип тура.

34Бет-Элден чыкъгъан Гьиил[*] Агьапны заманында Еригьонну янгыдан тургъуза. Раббибизни Нунну уланы Исадан етишген каламына гёре, Гьиил шону кюрчюлерин биринчи уланы Абирамны, къапуларын буса гиччи уланы Сегупну къурбан этип сала.

17

Ильяс алданокъ къургъакълыкъ болажагъын билдире

17^1Гилатдагъы Тишбиден чыкъгъан Ильяс[*] Агьапгъа:

– Мен Оьзюне къуллукъ этеген Раббибизни, Исрайылны Аллагьыны, атын тутуп ант этемен, бу йыллар, янгыз мен айтып болса тюгюл, не чыкъ тюшмежек, не янгур явмажакъ, – дей.

2Ильясгъа Раббибизни булай каламы етише:

3– Мундан гетип, гюнтувушгъа багъып бурул ва Урдунну гюнтувуш ягъындагъы Керит оьзенни къырыйында яшынып тур. 4Сен оьзенден сув ичерсен, къаргъа-къузгъунлагъа буса Мен сени ашатып турма буйрукъ бергенмен.

5Ильяс да Раббибиз оьзюне айтгъан кюйде эте. Ол Урдунну гюнтувуш ягъындагъы Керит оьзенге багъып бара ва шонда къала. 6Къаргъа-къузгъунлар эртен де, ахшам да Ильясгъа экмек ва эт гелтирип тура, сувну буса ол оьзенден иче.

Ильяс ва Сарепатдагъы тул къатын

7Арадан бир нечакъы заман гетип, оьзен къуруй, неге тюгюл де уьлкеде янгур явмай. 8Шо заман Ильясгъа Раббибизни булай каламы етише:

9– Гьали Сайданны ювугъундагъы Сарепатгъа[*] барып, шонда яшап тур. Мен бир тул къатынгъа сагъа аш берип турсун деп буйрукъ бергенмен+.

10Ильяс да Сарепатгъа бара. Ол шагьарны къапуларына етгенде, шонда агъач жыйып турагъан бир тул къатын бола. Ильяс, ону чакъырып:

– Савут булан магъа ичмеге бираз сув гелтир, – дей.

11Къатынны артындан Ильяс:

– Магъа экмек гесек де гелтир, – дей.

12– Раббибизни, сени Аллагьынгны, атын тутуп ант этемен, – деп жавап бере ол, – мени экмегим ёкъ – сюнкюде бир увуч ун, кажинде де бираз май тюгюл ёкъ. Бир-эки агъач да алып, барып шо ундан оьзюме де, уланыма да аш этейим. Шону да ашап, сонг оьлюп къаларбыз.

13Ильяс къатынгъа булай дей:

– Къоркъма. Уьюнге де барып, айтгъан кююнгде эт. Тек башлап сени бар затынгдан магъа гиччи чапелек этип гелтир, сонг буса оьзюнге де, уланынга да не буса да бир зат этерсен. 14Раббибиз, Исрайылны Аллагьы: «Раббибиз топуракъгъа янгур явдургъанча, сюнкюдеги ун да уьзюлмес, кажиндеги май да битмес», – деп айта чы дагъы.

15Ол барып оьзюне Ильяс айтгъан кюйде эте. Гьар гюн шо къатынны, ону уьягьлюсюню ва Ильясны ашы уьзюлмеген кюйде тура. 16Ильяс айтып Раббибизден етишген каламгъа гёре, ону сюнкюсюндеги уну да уьзюлмей, кажининдеги майы да битмей тура.

Тул къатынны уланыны тириливю

17Бираздан уьйню еси шо къатынны уланы авруп къала. Яш баргъан сайын осаллашып тербей, сонг ону тыныш алагъаны да токътап къала. 18Шо заман къатын Ильясгъа:

– Гьей Аллагь йиберген адам, сени магъа не къаршылыгъынг бар? Сен магъа гюнагьымны эсге салма, уланымны оьлтюрме гелгенмисен? – дей.

19– Уланынгны магъа бер, – деп жавап бере Ильяс.

Ильяс, анасыны къолундан яшны да алып, ону оьзю турагъан оьрдеги уьйге элтип, ятывгъа сала. 20Сонг ол Раббибизни атын тутуп булай чакъырыв эте:

– Раббим, Аллагьым, мен оьзлерде турагъан бу тул къатынны уланын да оьлтюрюп, Сен огъар балагь гелтиремисен дагъы?

21Ильяс яшны уьстюнде уьч керен созулуп ята ва Раббибизни атын тутуп:

– Раббим, Аллагьым, Сен шу яшны тирилтип къой дагъы! – деп чакъырыв эте+.

22Раббибиз Ильясны ялбарывун эшите, яш тириле ва жанланып йибере. 23Ильяс, яшны да алып, оьзюню уьюнден тюпдеги уьйге элте. Яшны анасына да берип, ол:

– Къара, уланынг сав! – дей.

24Тул къатын Ильясгъа:

– Гьали сен Аллагь йиберген адам экенингни ва Раббибизни сенден таба айтылгъан каламы гьакъ герти экенин англадым, – дей.

18

Ильяс Исрайылгъа къайта

18^1Арадан кёп заман гетип, къургъакълыкъны уьчюнчю йылында, Ильясгъа Раббибизни булай каламы етише:

– Барып, Агьапны алдында токъта, Мен де топуракъгъа янгур явдурарман.

2Ильяс да Агьапны алдында токътамакъ учун гете.

Самиратда бек гючлю ачлыкъ болгъан. 3Агьап къаласыны буйрукъчусу Обадиягъа чакъырыв эте. (Обадия Раббибизге бек абур эте болгъан. 4Езебел Раббибизни пайхаммарларын къырып тербейгенде, Обадия, юз пайхаммарны да алып, эллишер этип, оланы эки анакъда яшыргъан ва аш, сув булан таъмин этип тургъан.)+
5Агьап Обадиягъа булай дей:

– Уьлкебиздеги бары да булакълар, оьзенлер бар ерлени айланып чыкъ. Балики, атларыбызны, къачырларыбызны ашатмакъ учун от табып боларбыз, бизге де оланы оьлтюрме тюшмес.

6Олар айланып чыкъма токъташгъан топуракъны оьз арасында пайлай: Агьап бир якъгъа, Обадия буса башгъа якъгъа гете.

7Обадия ёлдагъы заман огъар Ильяс ёлугъа. Обадия, ону танып, тап ерге ерли баш ие ва:

– Мен гёреген сенмисен, есим Ильяс? – дей.

8– Менмен, – деп жавап бере ол. – Барып, есинге: «Ильяс мунда», – деп айт.

9– Мени оьзюнгню къулунг Агьапны къолуна оьлтюрме берер йимик не гюнагьым бар? – деп сорай Обадия. 10Раббибизни, сени Аллагьынгны, атын тутуп ант этемен: мени есим сени излеме йибермеген не халкъ къалмады, не пачалыкъ къалмады. Сен оьзлерде ёкъ деген пачалыкъда неде халкъда гьар гезик есим олагъа сени излеп табып болмагъанына ант этдире эди. 11Гьали буса сен: «Барып, есинге Ильяс мунда экенин айт», – дейсен. 12Мен сени янынгдан гетемен, Раббибизни Ругьу буса сени алып гетежек. Тек къайда алып гетежегин билмеймен. Мен барып Агьапгъа айтарман, ол сени тапмас ва мени оьлтюрер. Сени къулунг болгъан мен буса Раббибизге яш йылларымдан тутуп абур этемен+. 13Езебел Раббибизни пайхаммарларын оьлтюрюп тербейгенде, есиме мен не этгенни хабарламагъанмы эди дагъы? Юз пайхаммарны эллишер этип, мен оланы эки анакъда яшырдым ва аш, сув булан таъмин этип турдум. 14Гьали буса сен магъа, барып, есинге: «Ильяс мунда», – деп айт дейсен. Ол чу мени оьлтюрежек!

15Ильяс:

– Къудратланы Еси болгъан Раббибизни атын тутуп ант этемен, мен Агьапны алдына барып токътамай къалмасман, – дей.

Ильяс ва Баалны пайхаммарлары Кармел тавда

16Обадия, Агьапны алдына чыгъып, огъар бары затны хабарлай. Шо заман Агьап Ильясны алдына багъып юрюй. 17Ильясны гёрюп, Агьап огъар:

– Исрайылгъа балагь гелтирген сенмисен? – деп сорай.

18– Исрайылгъа балагь гелтирген мен тюгюлмен, – деп жавап бере Ильяс, – сен де, атангны тухуму да. Сизсиз, Раббибизни буйрукъларына да арт берип, Баалланы артына тюшген. 19Адамларынгны да йиберип, Кармел тавда бютюн Исрайылдан мени яныма халкъны жый. Езебел ашатагъан Баалны дёрт юз элли пайхаммарын ва Ашераны дёрт юз пайхаммарын гелтир.

20Бары да исрайыллылагъа билдирмек учун, Агьап адамларын йибере ва Кармел тавгъа пайхаммарланы жыя. 21Халкъны алдына да чыгъып, Ильяс булай дей:

– Сиз къачан болгъунча эки де аягъыгъыз булан акъсакълап туражакъсыз?[*] Эгер Раббибизни Аллагь деп гьисаплай бусагъыз, Ону артына тюшюгюз, эгер де Баалны гьисаплай бусагъыз, ону артына тюшюгюз.

Халкъ огъар бир зат да жавап бермей+. 22Шо заман Ильяс олагъа булай дей:

– Раббибизни пайхаммарларындан янгыз мен къалгъанман, Баалны пайхаммарлары буса дёрт юз элли адам бар+. 23Бизге эки бугъаны гелтирсин. Сонг олар, бирин айырып, ону гесеклер этип, агъачланы уьстюне салсын, тек къабуздурмай турсун. Мен, бириси бугъаны гьазирлеп, ону агъачланы уьстюне саларман, тек къабуздурмай турарман. 24Шо заман сиз оьзюгюзню аллагьыгъызны атын тутуп чакъырыв этерсиз, мен буса Раббибизни атын тутуп чакъырыв этермен. Кимники ялын булан жавап берсе, шо гьакъ герти Аллагь болур.

Бютюн халкъ:

– Сен айтагъан яхшы, – дей.

25Ильяс Баалны пайхаммарларына:

– Сиз кёп болгъан сонг, эки де бугъадан бирисин алып, ону башлап сиз гьазирлегиз. Оьзюгюзню аллагьыгъызны атын тутуп чакъырыв этигиз, тек отну къабуздурмай туругъуз, – дей.

26Олар, оьзлеге берген бугъаны да алып, ону гьазирлей. Олар эртенден тутуп тюш болуп къалгъанча Баалны атын тутуп чакъырыв этип тура.

– Баал, бизге жавап бер! – деп къычыра олар.

Амма гьеч сесленив болмай, бирев де жавап бермей. Олар оьзлени къурбан этеген ерини айланасында атлар йимик чабып айлана. 27Тюшде Ильяс оланы уьстюнден кюлеме башлай.

– Бек къычырыгъыз! – дей ол. – Ол чу аллагь! Балики, ол ойгъа батып турадыр, иши бардыр неде сапар чыкъгъандыр. Балики де, ол юхлайдыр, ону уятма тарыкъдыр.

28Олар дагъы да бек къычыра, адатына гёре, къан тёгюлюп къалгъанча, къылычлар, сюнгюлер булан оьзлеге яралар салалар. 29Тюшден оьте, олар буса ахшамгъы къурбан этивню вакътиси болуп къалгъанча[*] къагьарланып туралар. Амма не сесленив, не жавап болмай+. 30Шо заман Ильяс халкъгъа:

– Мени яныма гелигиз, – дей.

Адамлар ону янына геле. Ильяс Раббибизни бузулгъан къурбан этеген ерин янгыдан къура. 31Якъубдан болгъан къавумланы санавуна гёре, ол он эки таш ала. Раббибизни: «Сени атынг Исрайыл болур», – деген каламы Якъубгъа бакъдырылгъан болгъан+. 32Ильяс шо ташлардан Раббибизни аты учун къурбан этеген ерни тизе ва шону айланасы булан эки сата[*] будай гиреген ор къаза. 33Ол, агъачланы яйып, бугъаны гесеклеге пайлай ва агъачланы уьстюне сала. 34Сонг Ильяс:

– Дёрт уллу кажинни сувдан толтуруп, шону бютюнлей этилеген къурбанлыкъны ва агъачланы уьстюне тёгюгюз, – дей.

– Бирдагъы да тёгюгюз, – дей ол. Олар бирдагъы да тёге.

– Уьчюнчюлей де тёгюгюз, – дей Ильяс. Олар уьчюнчюлей де тёге.

35Сув къурбан этеген ерни айланасы булан тёгюлюп тура, гьатта орну да толтура. 36Къурбан этме заман етгенде, Ильяс пайхаммар гелип, булай дей:

– Раббим, Ибрагьимни, Исгьакъны, Исрайылны Аллагьы, бугюн Сен Исрайылдагъы Аллагь экенинг, Сени къулунг болгъан мен буса бу ишлени барын да Сени каламынга гёре этгеним ачыкъ болсун дагъы!+
37Раббим, бу адамлар Сен Раббибиз, Аллагьыбыз экенни ва Сен янгыдан буланы юреклерин къайтарагъанны билсин учун жавап бер магъа.

38Шо заман Раббибизден ялын тюшюп, бютюнлей яллатып этилеген къурбанлыкъны, агъачланы, ташланы, топуракъны ордагъы сувну ютуп къоя+. 39Шону гёрюп, бютюн халкъ, бёттёбен тюшюп:

– Раббибиз Аллагьдыр! Раббибиз Аллагьдыр! – деп къычыра+.

40Ильяс буса халкъгъа:

– Баалны пайхаммарларын тутугъуз! Къарагъыз, оланы биревю де яшынып къалмагъай эди! – деп буйрукъ бере.

Халкъ пайхаммарланы тутуп бере, Ильяс буса, оланы Кишон оьзенге де элтип, шонда къырып битдире+.

Къургъакълыкъ бите

41Ильяс Агьапгъа:

– Барып, аша, ич, муна мен телиянгурну тавушун эшитип тураман, – дей.

42Агьап да ашама, ичме гете. Ильяс буса, Кармелни тёбесине де минип, ерге ерли энкейип ва бетин тобукъларыны арасына салып токътай.

43– Барып, денгиз бар якъгъа багъып къара, – дей ол къулуна.

Къулу барып къарай.

– Бир зат да ёкъ, – дей ол.

Ильяс етти керен: «Янгыдан барып къара», – дей.

44Еттинчи керен къулу:

– Денгизден таба булут гётерилип геле, шону оьлчевю ая чакъы бардыр, – дей.

Ильяс булай дей:

– Барып, Агьапгъа: «Янгургъа тюшмес учун, асгерлик атарбангны да егип, гет», – деп айт.

45Шо вакътиде буса, булутлар гелип, кёкню къаралтып йибере, ел гётериле, гючлю телиянгур башлана, Агьап да Изреелге гете+. 46Ильясгъа буса Раббибизни къудраты тюше. Абасын да белбавуну тюбюне къысдырып, ол сав ёл Агьапны алды булан Изреелге ерли чабып юрюй+.

19

Ильяс Езебелден къача

19^1Агьап Езебелге Ильяс этген бары да затны, нечик ол къылыч да булан Баалны бары да пайхаммарларын къыргъаны гьакъында хабарлай. 2Езебел чавушундан таба Ильясгъа булай айтып йибере:

– Эгер де мен сагъа тангала шу вакътиге сен пайхаммарлагъа этгенни этмесем, аллагьлар мени къатты кюйде такъсырласын дагъы.

3Ильяс къоркъа ва оьлюмден къутулмакъ учун къача. Ягьудидеги Беершебагъа етип, ол шонда къулун къоя,+
4оьзю буса дангылгъа ярты гюн ёл чакъы мезгилге чыгъып гете. Ильяс гелип, янгыз оьсеген ратам уьлкюню тюбюнде де олтуруп, оьлюмюне байлавлу болуп дуа эте.

– Энни таман, Раббим, – дей ол, – мени Оьзюнге ал, мен башгъа ата-бабаларымдан яхшы тюгюлмен чи+.

5Сонг ол ратам уьлкюню тюбюнде ятып юхлап къала. Бирден огъар малайик тийип:

– Туруп, аша, – дей.

6Ильяс айланасына къарай ва баш ягъында къызгъан жыжымларда биширилген чапелекни ва кажин булан сувну гёре. Ол, ашап, ичип, къайтып ятып къала.

7Раббибизни малайиги, экинчилей гелип огъар тийип:

– Туруп, аша, ёгъесе сапарынг бек авур болажакъ, – дей.

8Ильяс туруп, ашай ва иче. Шо рызкъы булан къаркъарасын да беклешдирип, ол Аллагьны таву болгъан Гьорипге етгенче, къыркъ гече, къыркъ гюнню узагъында ёл юрюй+. 9Шонда Ильяс анакъны ичине гирип гечени оьтгере.

Ильясгъа Раббибиз гёрюне

Раббибизден Ильясгъа:

– Ильяс, сен мунда не этесен? – деген калам етише.

10Ол булай жавап бере:

– Раббибизге этилген мысгъыллавлар мени къазапландырып тура. Исрайыллылар Сени булангъы разилешивню гери урдулар, къурбан этеген ерлерингни буздулар, пайхаммарларынгны буса къылыч булан оьлтюрдюлер. Янгыз мен къалгъанман, олар мени де оьлтюрме сюелер+.

11Раббибиз:

– Чыгъып, тавда Раббингни алдында токъта. Раббинг къырыйынгдан оьтежек! – дей.

Муна, къоркъунчлу, зор гючлю ел тавланы ярды, Раббибизни алдында ярланы гесек-гесегин чыгъарды. Амма елде Раббибизни барлыгъы сезилмеди. Елден сонг ер тербенди. Амма ер тербенивде Раббибизни барлыгъы сезилмеди+. 12Ер тербенивден сонг ялын оьтюп гетди. Амма ялында Раббибизни барлыгъы сезилмеди. Ялындан сонг йымышакъ шыбышлав эшитилди+. 13Ильяс, шону эшитип, абасы булан бетин яба, чыгъып, анакъгъа гиреген ерде токътай. Огъар:

– Ильяс, сен мунда не этесен? – деген аваз етише.

14Ол булай жавап бере:

– Раббибизге, Къудратланы Еси Аллагьгъа, этилген мысгъыллавлар мени къазапландырып тура. Исрайыллылар Сени булангъы разилешивню гери урдулар, къурбан этеген ерлерингни буздулар, пайхаммарларынгны буса къылыч булан оьлтюрдюлер. Янгыз мен къалгъанман, олар мени де оьлтюрме сюелер+.

15Раббибиз Ильясгъа булай дей:

– Гелген ёлунг булан къайтып, Шамны дангылына бар. Шонда гелгенде, Гьазаилни башына зайтун май да сюртюп, Арамны пачасы деп билдир+. 16Дагъы да, Нимшини уланы Егьуну башына зайтун май да сюртюп, Исрайылны пачасы деп билдир. Абел-Мегьоладан чыкъгъан Шапатны уланы Альясаны буса оьзюнгню орнунга пайхаммар деп билдир+. 17Гьазаилни къылычындан сав къутулгъан гьар кимни Егьу оьлтюрюп ташлар, Альяса буса Егьуну къылычындан сав къутулгъан гьар кимни оьлтюрюп ташлар+. 18Амма Мен Исрайылда етти минг адам сакълагъанман. Олар Баалны алдында тобукъларындан турмагъанлар ва олар ону таш суратларын оьпмегенлер+.

Альяса пайхаммарлыкъ къуллукъгъа чакъырыла

19Ильяс, шондан гетип, Шапатны уланы Альясаны таба. Ол, он эки жут оьгюзню де егип, сабан сюрюп тура болгъан, оьзю де он экинчи жут оьгюзню арты булан юрюп тура болгъан. Ильяс, Альясаны янындан оьтюп, ону уьстюне абасын ташлай. 20Шо заман Альяса, оьгюзлерин де къоюп, Ильясны артындан чабып юрюй.

– Магъа атам, анам булан савболлашып, оланы оьпме ихтияр бер, – дей ол. – Шондан сонг мен сени булан гелермен.

– Бар, къайт. Мен сени тутмагъанман, – деп жавап бере Ильяс+.

21Шо заман Альяса, къайтып, эки оьгюзню де алып, оланы соя. Этни биширмек учун, ол сабанын яллата, этни адамлагъа уьлешип бере, олар да ашай. Шондан сонг Альяса, Ильясны артына тюшмек учун, ёл чыгъа ва ону къуллукъчусу бола+.

20

Бенадат давгъа гьазирлене

20^1Арамны пачасы Бенадат асгерин жыя. Ону булан бирче атлары, асгерлик атарбалары да булан отуз эки пача бола. Ол чыгъып Самиратны къуршавгъа ала ва огъар къаршы дав юрюте+. 2Бенадат элчилерин шагьаргъа Агьап пачагъа булай айтмакъ учун йибере: 3«Бенадат: „Сени гюмюшюнге де, алтынынга да мен есмендир ва сени къатынларынгны да, авлетлерингни де инг тизивлерине мен есмендир“, – деп айта».

4Исрайылны пачасы:

– Сен айтагъан кюйде, есим пача, мен де, мени бары затым да – сеники, – деп жавап бере.

5Элчилер, янгыдан гелип, булай дей:

– Бенадат: «Мен сени янынга гюмюшюнгню, алтынынгны, къатынларынгны, авлетлерингни талап этмек учун йиберген эдим. 6Мен тангала шу вакътиге къуллукъчуларымны сени къалангны да, сени гьакимлерингни де уьйлерин тюнтюп чыкъмакъ учун йибережекмен. Олар оьзлер[*] ушатгъан бары да затны алып гетежек», – деп айта.

7Исрайылны пачасы, уьлкени бары да тамазаларын да чакъырып, олагъа:

– Бу адам бизге нечик яманлыкъ гьазирлеп айланагъанына къарагъыз чы! Ол мени къатынларымны, авлетлеримни, гюмюшюмню, алтынымны алмакъ учун йибергенде, мен огъар къаршы чыкъмадым, – дей+.

8Бары да тамазалар ва бары халкъ огъар:

– Огъар тынглама, огъар ёл къойма, – деп жавап бере.

9Шо заман пача Бенадатны элчилерине булай жавап бере:

– Есим пачагъа: «Менден сен башлап талап этгенингни этермен, бу талабынгны буса къабул этме болмайман», – деп айтыгъыз.

Олар гетелер ва шо жавапны Бенадатгъа етишдирелер. 10Шо заман Бенадат Агьапны янына булай айтмакъ учун йибере:

– Эгер де мени гьар адамыма бирер увучну бермек учун Самиратдан таман чакъы хум къалса, аллагьлар мени къатты кюйде такъсырласын дагъы!

11Исрайылны пачасы булай жавап бере:

– Огъар: «Гюбелерингни гиегенде макътанма, уьстюнлюкден сонг шоланы чечегенде макътан», – деп айтыгъыз.

12Бенадат бу сёзлеге пачалар булан бирче чатырларда олтуруп йыбанып турагъанда тынглай ва оьзюню адамларына:

– Ябушувгъа гьазирленигиз! – деп буйрукъ бере.

Олар да шагьаргъа чапгъын этме гьазирленелер.

Арамлыланы биринчилей тюп болуву

13Шо вакъти буса Исрайылны пачасы Агьапны янына пайхаммар гелип, огъар булай билдирив эте:

– Раббибиз: «Шо зор уллу асгерни гёремисен? Бугюн Мен сени шо асгерни къолуна берермен, сен де Мен Рабби экенни англарсан», – деп айта.

14– Кимдир дагъы шону этежек? – деп сорай Агьап.

Пайхаммар булай жавап бере:

– Раббибиз: «Вилаятланы сардарларыны жагьил асгерчилери», – деп айта.

– Ябушувну ким башлажакъ? – деп сорай ол.

– Сен, – деп жавап бере пайхаммар.

15Шо заман Агьап вилаятланы сардарларыны жагьил асгерчилеринден эки юз отуз эки адамны чакъыра. Сонг ол къалгъан бары да исрайыллыланы да чакъыра. Барын да санагъанда, етти минг адамны. 16Олар Бенадат ва ону булан дос отуз эки пача оьзлени чатырларында эсирип къалгъанда, тюшде чыгъалар. 17Вилаятланы сардарларыны жагьил асгерчилери алдын чыгъалар. Бенадат тынчыларын йибере, олар да огъар:

– Самиратдан адамлар чыгъа тура, – деп етишдире.

18Ол:

– Шо адамлар парахатлыкъ булан геле буса да, дав булан геле буса да, оланы сав кюйде тутугъуз.

19Вилаятланы сардарларыны жагьил асгерчилери ва оланы арты булан гелеген Исрайылны асгери шагьардан чыгъа. 20Оланы гьариси оьзлени душманын йыгъа, арамлылар къача ва исрайыллылар оланы гьызарлап юрюй. Тек Арамны пачасы Бенадат, атына да минип, оьзге атлылар булан бирче къачып къутула. 21Исрайылны пачасы алгъа багъып чыгъа, атланы ва асгерлик атарбаланы дагъыта туруп, арамлыланы авур тас этивлеге тарыта. 22Исрайылны пачасыны янына пайхаммар гелип, огъар:

– Гюч жый ва сагъа не этме тюшегенни ойлаш, неге тюгюл де гелеген язбашда Арамны пачасы сагъа къайтып чапгъын этежек, – дей+.

Арамлыланы экинчилей тюп болуву

23Шо вакътиде буса Арам пачаны гьакимлери огъар булай таклиф бере:

– Оланы Аллагьы – тавланы Аллагьы. Она шо саялыдыр оланы бизден гючлю экени. Эгер де биз олар булан тюзде ябушсакъ, олардан гючлю чыгъажакъбыз. 24Сен булай эт: бары да пачаланы, оьзлени асгердеги ерлеринден тайдырып, орнуна башгъа асгербашчыланы сал. 25Ондан къайры да, исрайыллылар булан тюзде ябушмакъ учун, сен нечакъы асгерни тас этген бусанг, шончакъыны жый – атны орнуна атны, асгерлик атарбаны орнуна асгерлик атарбаны. Шо заман биз олардан, гертиден де, гючлю чыгъажакъбыз.

Арам пача, гьакимлери булан разилешип, олар айтгъанны эте. 26Дагъы язбашда Бенадат, арамлыланы да жыйып, исрайыллылар булан ябушмакъ учун, Апекге бара+. 27Исрайыллылар жыйылгъан сонг ва сурсатлар, асгерлик алатлар алгъан сонг, арамлыланы къаршысына чыгъа. Исрайыллылар, эки гиччи эчки сиривге де ошап, оланы алдында къонушуп токътай, арамлылар буса бютюн айлана якъны толтуруп къоя.

28Аллагь йиберген адам, Исрайылны пачасыны янына гелип, булай дей:

– Раббибиз: «Арамлылар Раббибиз тюзлени Аллагьы тюгюл, тавланы Аллагьы деп айта болгъан сонг, Мен бу зор уллу асгерни сени къолунга берермен ва сиз де Мен Рабби экенни билерсиз», – деп айта.

29Етти гюн олар бир-бирини къаршысында токътап туралар, еттинчи гюн ябушув башлана. Исрайыллылар бир гюнню ичинде арамлыланы юз минг яяв асгерчисин болмагъандай эте. 30Къалгъанлары Апек шагьаргъа къача. Шонда оланы йигирма етти мингини уьстюне там чёгюп къала. Бенадат да, бекликге къачып, ичиндеги уьйлеге гирип яшына.

Агьап Бенадатны аяй

31Бенадатны гьакимлери огъар:

– Тынгла чы, биз Исрайылны къавумундагъы пачалар рагьмулу деп англагъанбыз. Бизге, хапта опуракълар да гийип, башларыбызда аркъанлар да булан Исрайылны пачасыны янына барма ихтияр бер. Балики, ол сени оьлтюрмей, аяп къояр, – дей.

32Хапта опуракълар да гийип, башларында аркъанлар да булан олар Исрайылны пачасыны янына геле ва булай дей:

– Сени къулунг Бенадат: «Тилеймен, мени сав къой», – деп айта.

Пача:

– Ол савму дагъы? Ол чу мени агъам, – деп жавап бере.

33Элчилер, пачаны жавабында рагьмуну бир белгисин гёрюп, алгъасавлукъда ону сёзюн якълап сёйлейлер.

– Дюр, Бенадат сени агъанг! – дейлер олар.

– Барып, ону гелтиригиз, – дей пача.

Бенадат Агьапны янына чыгъа. Агьап ону оьзюню асгерлик атарбасында олтурта.

34– Мен сагъа мени атам сени атангдан алгъан шагьарланы къайтарарман, – дей Бенадат. – Атам Самаритде базарлар ачгъан йимик, сен де Шамда ачма боларсан.

Агьап:

– Мен сени шолай шартлар булан йиберемен, – деп жавап бере.

Агьап, Бенадат булан дыгъар да байлап, ону йибере+.

Пайхаммар Агьапгъа бетлей

35Раббибизни каламы етишип, бир пайхаммар башгъасына:

– Тилеймен, мени тюй, – дей.

Тек ол рази болмай.

36Шо заман пайхаммар:

– Сен Раббибизге тынгламагъан сонг, мени янымдан гетгендокъ, сени арслан оьлтюрежек, – дей.

Шо адам гетгендокъ, къаршысына арслан чыгъып, ону оьлтюрюп къоя+.

37Пайхаммар, башгъа адамны табып, огъар:

– Тилеймен, мени тюй, – дей.

Шо адам, ону тююп, яраландырып къоя. 38Шо заман пайхаммар, пачаны къаравуллай туруп, ёлну ягъасында токътай. Башындагъы шаршавну гёзлерин ябагъан кюйде тюпге де тюшюрюп, ол ябылып токътай. 39Пача янындан оьтюп барагъанда, пайхаммар огъар булай къычыра:

– Мен, сени къулунг, ябушув юрюлеген ерни къап ортасында токътагъан эдим. Мени яныма есир де булан бир асгерчи гелип: «Шу адамны сакълап тур. Эгер де бу тас болса, муну орнуна сагъа оьлме неде сагъа талант[*] гюмюш тёлеме тюшежек», – деген эди+. 40Тек мен ону-муну булан машгъул болуп турагъанда, есир яшынып ёкъ болуп къалды.

– Сагъа гьукму шолай болур, – дей Исрайылны пачасы. – Шону сен оьзюнг айтдынг+.

41Шо заман пайхаммар гёзлерин япгъан башындагъы шаршавну тез-тез юлкъуп ташлай. Исрайылны пачасы муну пайхаммар экенни англай. 42Пайхаммар огъар булай дей:

– Раббибиз: «Мен оьзюн налатлагъан адамны йиберип токътадынг сен. Шо саялы сагъа шо адам учун оьлме тюшежек, сени халкъынга буса ону халкъына болма тарыкълы зат болажакъ», – деп айта.

43Исрайылны пачасы Самиратдагъы къаласына бек пашман ва къазаплангъан гьалда къайта.

21

Наботну юзюмлюгю

21^1Арадан заман гетип, шулай агьвалатлар бола. Изреелли Наботну Изреелде, Самиратны пачасы Агьапны къаласыны къырыйында, юзюмлюгю болгъан. 2Агьап Наботгъа булай дей:

– Юзюмлюгюнгню магъа бахча этмек учун бер, шо мени къаламны ювугъунда чы. Шону орнуна мен сагъа дагъы да тизив юзюмлюк берейим неде, сюе бусанг, шону гьагъын тёлейим+.

3Амма Набот:

– Магъа ата-бабаларымны еслигин бережек гюнлени Аллагь гёрсетмесин, – деп жавап бере+.

4Агьап уьюне бек пашман ва къазаплангъан гьалда гете, неге тюгюл де изреелли Набот: «Мен сагъа ата-бабаларымны еслигин бермесмен», – деп айтгъан. Ол ятывунда, артын да берип, ашамакъны да гери уруп, ята+. 5Агьапны къатыны Езебел, ону янына да гирип:

– Сен неге булай бек пашмансан? Сен неге ашамайсан? – деп сорай.

6Агьап къатынына булай жавап бере:

– Неге тюгюл де, мен изреелли Наботгъа: «Юзюмлюгюнгню магъа сат неде, сюе бусанг, шону орнуна башгъасын берейим», – деген эдим. Ол буса: «Мен сагъа юзюмлюгюмню бермесмен», – деди.

7Езебел:

– Сен оьзюнгню Исрайылны пачасы йимик тутуп бажармайсан. Тур, аша! – дей. Къаркъаранга гюч жый, изреелли Наботну юзюмлюгюн сагъа мен алып берермен, – дей.

8Езебел Агьапны атындан кагъызлар язып, шоланы пачаны мюгьюрю де булан бегетип, Набот шагьарда яшайгъан тамазалагъа ва белгили адамлагъа йибере+. 9Шо кагъызларда ол булай язгъан болгъан:

«Оразаны гюнюн билдиригиз ва Наботну халкъны арасында абурлу ерде олтуртугъуз. 10Ону къаршысында буса эки ярахсызны олтуртугъуз. Олар Набот Аллагьны ва пачаны мысгъыллагъан деп шагьатлыкъ этсинлер. Шондан сонг, ону чыгъарып, ташгъа тутуп оьлтюрюгюз»+.

11Наботну шагьарында яшайгъан тамазалар ва белгили адамлар Езебел оьзюню кагъызларында буюргъан кюйде этелер. 12Олар ораза деп билдирелер ва Наботну халкъны арасында абурлу ерде олтурталар. 13Сонг эки ярахсыз гелип, Наботну къаршысында олтура ва халкъны алдында ону:

– Набот Аллагьны да, пачаны да мысгъыллады, – деп айыплап сёйлей.

Шондан сонг Наботну шагьардан тышгъа да чыгъарып, ташгъа туталар. 14Сонг олар Езебелге:

– Наботну ташгъа тутдулар, ол оьлдю, – деп билдирме йиберелер.

15Езебел Наботну ташгъа тутгъанын эшитгенде, ол эрине:

– Туруп, оьзюнге изреелли Наботну юзюмлюгюн ал. Ол сагъа шону сатма сюймеген эди. Набот сав тюгюл, ол оьлдю, – дей.

16Набот оьлгенни эшитгенде, Агьап ону юзюмлюгюн алмакъ учун гете.

Ильяс пайхаммар Агьапгъа ва Езебелге алданокъ къаршы билдирив эте

17Тишбиден чыкъгъан Ильясгъа Раббибизни булай каламы етише:+

18– Самиратда гьакимлик этеген Исрайылны пачасы Агьапны алдына багъып чыкъ. Агьап буссагьат Наботну юзюмлюгюнде. Ол шонда юзюмлюкню елемек учун гелген. 19Огъар булай айт: «Раббибиз: „Сен адамны оьлтюрдюнг. Гьали буса ону мюлкюн елеп айланамысан?“» – деп айта. Сонг огъар булай айт: «Раббибиз: „Итлер Наботну къанын ялайгъан ерде сени къанынгны ялар!“» – деп айта+.

20Агьап Ильясгъа:

– Душманым, гьасили, сен мени тапдынг! – дей.

– Тапдым, – деп жавап бере ол, – неге тюгюл де сен Раббибизни алдында яманлыкъ этме токъташдынг. 21Раббибиз булай дей: «Мен сагъа балагь гелтирермен. Мен сени наслуларынгны къырарман ва Агьапны эргиши тайпасыны – къулларыны да, азатларыны да – урлугъун уьшютермен+. 22Мен сени тухумунгну Набатны уланы Еробоамныкине ва Агьияны уланы Баашаныкине ошатарман, неге тюгюл де сен Мени къазапландырдынг ва Исрайылны гюнагьгъа тартдынг»+. 23Езебелни гьакъында да Раббибиз: «Изреелни тамыны ягъында Езебелни итлер талап битдирер», – деп айта+. 24Агьапны шагьарда оьлген адамларын итлер талап битдирер, авлакъда оьлгенлерин буса къушлар чокъуп битдирер+.

25(Къатыны Езебел яман хыялгъа салгъан Агьап йимик, Раббибизни алдында яманлыкъ этме токъташгъан дагъы бирев де болмагъан+. 26Ялгъан аллагьлагъа сужда эте туруп, оьзлени Раббибиз исрайыллылардан къувалагъан аморлулагъа ошап, ол оьтесиз яман кюйде иш гёрген.)+

27Шо сёзлени эшитгенде, Агьап уьстюндеги опуракъларын йыртып ташлай, бир хапта опуракълар гие ва ораза тута. Ол шо хапта опуракъларын да чечмеген кюйде юхлай ва бек пашман юрюй.

28Тишбиден чыкъгъан Ильясгъа Раббибизни булай каламы етише:

29– Сен Агьап Мени алдымда юваш болгъан кююн гёрдюнгмю? Агьап Мени алдымда юваш болгъаны саялы, Мен огъар балагьны савунда гелтирмесмен. Амма Агьапны тухумуна шо балагьны Мен ону уланыны савунда гелтирермен+.

22

Мика пайхаммар Агьапгъа къаршы алданокъ билдирив эте

(2 Тав 18:1-27 )

22^1Арамны да, Исрайылны да арасында уьч йыл дав юрюлмей тура. 2Амма уьчюнчю йыл Ягьудини пачасы Ёшапат Исрайылны пачасыны янына бара+. 3Исрайылны пачасы оьзюню гьакимлерине:

– Гилатдагъы Рамот бизинки экенни билмеймисиз дагъы? Биз буса шону Арамны пачасындан чыгъарып алма да къарамайбыз, – дей+.

4Ол Ёшапатгъа:

– Сен мени булан Гилатдагъы Рамот учун дав этме гележекмисен? – деп сорай.

Ёшапат Исрайылны пачасына:

– Мен бары этегенимде сени йимик иш гёрюп туражакъман, мени халкъым сени халкъынгдыр, мени атларым сени атларынгдыр, – деп жавап бере+.

5Дагъы да Ёшапат Исрайылны пачасына:

– Башлап Раббибизни таклифине тынглап къара, – дей.

6Исрайылны пачасы пайхаммарланы – дёрт юзге ювукъ адамны жыя ва олагъа:

– Мен Гилатдагъы Рамот булан давгъа барайыммы яда бармайыммы? – деп сорай.

– Бар, – деп жавап берелер олар. – Раббибиз шону сени къолунга бережек+.

7Ёшапат:

– Мунда биз оьзюне сорап болар йимик Раббибизни дагъы пайхаммары ёкъму экен? – деп сорай+.

8Исрайылны пачасы Ёшапатгъа булай жавап бере:

– Биз оьзюнден таба Раббибизге сорап болар йимик бирдагъы бирев бар. Тек мен ону гёрюп ярамайман, неге тюгюл де ол мени гьакъымда бир заманда да алданокъ яхшы хабар билдирмеген, янгыз яманын билдирип тургъан. Шо Имланы уланы Мика.

– Пачагъа шолай сёйлеме ошамас, – дей Ёшапат.

9Шо заман Исрайылны пачасы, асгербашчыларындан бирисин чакъырып:

– Тезликде Имланы уланы Миканы гелтир! – дей.

10Исрайылны ва Ягьудини пачалары, оьзлени пача опуракъларын да гийип, Самиратны къапуларыны алдында иннырда тахларына да минип олтуралар, бары да пайхаммарлар буса оланы алдында гележекде болагъан агьвалатланы алданокъ билдирип туралар. 11Канаананы уланы Сидкия, оьзюне темир мююзлер де этип, булай дей:

– Раббибиз: «Арамлылар къырылып битип къалгъанча, сен шо мююзлер булан оланы сюзюп туражакъсан», – деп айта+.

12Къалгъан пайхаммарлар да, шо гьакъда алданокъ билдире туруп, булай айталар:

– Гилатдагъы Рамотгъа да барып, уьстюнлюкню алып къайт; Раббибиз шону сени къолунга бережек.

13Миканы чакъырмакъ учун гетген элчи пачагъа:

– Тынгла чы, бары да пайхаммарлар бир тавушдан сен уьстюнлюкге етежекни алданокъ билдирелер. Сени сёзюнг оланы сёзюне къыйышып къалсын. Рази къалагъан кюйде сёйле чи, – дей.

14Амма Мика:

– Раббибизни атын тутуп ант этемен, мен огъар янгыз магъа Раббибиз айтгъанны айтажакъман, – дей+.

15Мика гелгенде, пача огъар:

– Мика! Биз Гилатдагъы Рамот булан дав этейикми яда этмейикми? – деп сорай.

– Озокъда, этигиз, уьстюнлюкню де алыгъыз, – деп жавап бере ол. – Раббибиз шону сени къолунга бережек.

16Амма пача огъар:

– Раббибизни аты учун сен магъа гьакъ гертиликден къайры дагъы бир затны да айтмасын деп, мен сени нече керен ант этме борчлу этейим? – дей.

17Шо заман Мика булай жавап бере:

– Бютюн Исрайылны мен къойчусуз тавлагъа чачылып гёрдюм. Раббибиз де: «Оланы еси ёкъ. Гьариси уьюне парахатлыкъ булан къайтсын», – деди+.

18Исрайылны пачасы Ёшапатгъа:

– Мен сагъа ол мени гьакъымда бир заманда да алданокъ яхшы хабар билдирмеген, янгыз яманын билдирип тургъан деп айтмагъан эдимми дагъы? – дей.

19Мика булай дей:

– Гьасили, Раббибизни каламына тынгла. Мен Раббибизни Оьзюню тахында олтуруп гёрдюм. Раббибизни онг ягъында да, сол ягъында да Ону кёклердеги бары да малайиклери бар эди+. 20Раббибиз: «Агьап, Гилатдагъы Рамотгъа да барып, тюп болсун учун, ону ким алдатып чыгъарып болур?» – деп айтды. Бири бир затны, башгъасы башгъа затны айтып турдулар. 21Нечик де бир ругь чыгъып ва Раббибизни алдында токътап: «Мен ону алдатып чыгъарарман», – деп айтгъанча, шо кюйде болуп турду. «Нечик?» – деп сорады Раббибиз. 22«Мен, барып, ону бары да пайхаммарларыны тиллеринде ялгъан ругь болуп токътарман», – деди ол. «Дюр, сен шону башына чыгъарсан ва ону алдатып чыгъарып болурсан, – деди Раббибиз. – Барып, шолай эт». 23Муна, гьали Раббибиз сени шо бары да пайхаммарларынгны тиллерине ялгъан ругьну салды, сагъа буса Ол балагь гьазирлеп къойду.

24Шо заман Канаананы уланы Сидкия барып Миканы яягъын къыздыра. Ол:

– Сени булан сёйлемек учун, Раббибизни Ругьу менден сагъа нечик гёчдю? – деп сорай.

25Мика:

– Сен шо гьакъда ичиндеги уьйге гирип яшынгъан гюн билежексен, – деп жавап бере+.

26Шо заман Исрайылны пачасы булай буйрукъ бере:

– Миканы алып, ону къайтып шагьарны башчысы Амонну ва пачаны уланы Юашны янына йиберигиз. 27Булай да айтыгъыз: «Пача: „Мен эсен-аман къайтгъанча, бу адамны тёлеге де салып, тойгъунча аш бермей, экмек де, сув да булан сакълап туругъуз“, – деп айта».

28Мика:

– Эгер де сен эсен-аман къайтсанг, Раббибиз менден таба сёйлемеген деп къой, – дей.

Ол дагъы да:

– Шу сёзлени бары да адамлар эшитсин! – дей+.

Агьап Гилатдагъы Рамотда оьле

(2 Тав 18:28-34 )

29Исрайылны пачасы Ягьудини пачасы Ёшапат да булан Гилатдагъы Рамотгъа багъып тербене. 30Исрайылны пачасы Ёшапатгъа:

– Мен ябушувгъа уьстюмдеги опуракъларымны да алышдырып гиришежекмен, сен буса пача гийимингни гийген кюйде турарсан, – дей.

Исрайылны пачасы, уьстюндеги опуракъларын да алышдырып, ябушувгъа гирише+. 31Арамны пачасы буса оьзюню асгерлик атарбалы асгерлерини уьстюндеги отуз да эки башчысына:

– Исрайылны пачасы булан тюгюл эсе, бирев булан да: не гиччи булан, не уллу булан – ябушмагъыз, – деп буйрукъ эте.

32Асгерлик атарбалы асгерлени уьстюндеги башчылар Ёшапатны гёргенде: «Озокъда, бу Исрайылны пачасы», – деп ойлашалар.

Олар оьзлер Исрайылны пачасы деп ойлашгъан Ёшапатны уьстюне чапмакъ учун бурулалар. Амма Ёшапат къычыргъанда, 33асгерлик атарбалы асгерлени уьстюндеги башчылар ол Исрайылны пачасы тюгюл экенни гёре ва ону гьызарлайгъанын токътата. 34Тек бирев, жаясын тартып, оьзю де къаравулламагъан кюйде, Исрайылны пачасын яралап къоя. Окъ гюбедеги бир ярывгъа тюзленип къала. Пача оьзюню асгерлик атарбалы асгерчисине:

– Бурул, мени бу ябушувну ичинден чыгъар! Магъа яра тийди, – дей.

35Амма къызгъын ябушув сав гюн узатылып тура. Пача, оьзюню асгерлик атарбасында да эретуруп, арамлыланы алдында токътап турма борчлу бола. Ярасындагъы къан атарбагъа агъылып тура. Ахшам ол гечине. 36Гюн арта турагъанда, асгерге:

– Гьар адам оьзюню шагьарына, гьар ким оьзюню топурагъына къайтсын! – деген чакъырыв яйылып гете.

37Пача гечине. Ону Самиратгъа гелтирип гёмелер. 38Асгерлик атарбаны буса Самиратны оьзюнде къагьба къатынлар киринеген бир кёлюнде жувалар ва Раббибизден етишген каламгъа гёре, итлер ону къанын ялап туралар+.

39Агьапны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ол этип гетген ишлени, шоланы арасында ол къургъан, магьи тутулгъан къаланы ва ол беклешдирген шагьарланы гьакъында айтсакъ, шолар «Исрайылны пачаларыны таварих китабында» язылып ёкъму дагъы? 40Агьап ата-бабаларыны янына гёчюп парахат бола. Агьапны уланы Огьозия ону орнуна пача болуп олтура.

Ёшапат – Ягьудини пачасы

(2 Тав 20:31–21:1 )

41Исрайылны пачасы Агьапны гьакимлигини дёртюнчю йылында Асаны уланы Ёшапат Ягьудини пачасы болуп олтура+. 42Ёшапат пача болгъанда, огъар отуз беш йыл бола болгъан. Ол Ерусалимде йигирма беш йылны узагъында гьакимлик этип тура. Ёшапатны анасыны аты Азуба болгъан, ол Шилгьини къызы болгъан. 43Ёшапат бары этеген ишлеринде атасы Асаны ёллары булан юрюп тура. Ол шо ёллардан гьеч тайышмай ва Раббибизни алдында тюз болагъан затланы этип юрюп тура. Амма бийикликлердеги сыйлы ерлер дагъытылмай, халкъ да шонда къурбанларын этип, яллатып арив ийислер де чыгъарып тура+. 44Дагъы да Ёшапат Исрайылны пачасы булан парахатлыкъны дыгъарын байлай.

45Ёшапатны гьакимлигини вакътисиндеги оьзге агьвалатланы, ол етишген натижаланы ва ону асгерлик игитликлерини гьакъында айтсакъ, шолар «Ягьудини пачаларыны таварих китабында» язылып бар. 46Атасы Асаны девюрюнде уьлкедеги къагьбалыкъ юрютеген эргишилени къалды-къулдуларын ол тамурундан юлкъуп ёкъ эте+. 47Эдомда пача болмай, шонда селдер гьакимлик этип тура+. 48Опирден алтын гелтирмек учун, Ёшапат таршиш гемелерини денгиз асгерин къура. Амма гемелер денгизде ончакъы юзмей, неге тюгюл де шолар Исъюн-Габирдеги оьзлени токътайгъан еринде дагъылып къала+. 49Шо заман Агьапны уланы Огьозия Ёшапатгъа:

– Мени адамларым сеникилер булан юзюп турсун, – дей.

Амма Ёшапат шолай сюймей.

50Ёшапат ата-бабаларыны янына гёчюп парахат бола. Ону оьзюню атасы Давутну Шагьарында ата-бабаларыны къырыйында гёмелер. Ёшапатны уланы Юрам атасыны орнуна пача болуп олтура.

Агьазия – Исрайылны пачасы

51Ягьудини пачасы Ёшапатны гьакимлигини он еттинчи йылында Агьапны уланы Огьозия Самиратда Исрайылны пачасы болуп олтура. Ол Исрайылгъа эки йыл гьакимлик эте. 52Агьазия Раббибизни алдында яманлыкъ этип юрюй, неге тюгюл де ата-анасыны ва Исрайылны гюнагьгъа тартгъан Набатны уланы Еробоамны ёлларында юрюп тура. 53Агьазия Баалгъа къуллукъ этип, огъар сужда къылып ва атасы йимик Раббибизни, Исрайылны Аллагьыны къазапландырып тура.

* 4:22Кор – бюртюклю затланы оьлчевю, ёрукъ гьисапда 300 литр.

* 6:3Тирсек – 50 сантиметрге ювукъ.

* 7:26Ая – 8 сантиметрге ювукъ.

* 7:26Эки минг бат – 44.000 литрге ювукъ.

* 9:13Къабул – Паластинни темиркъазыкъ ягъындагъы шагьар; шагьарны аты финикийче «онгсуз» деген маънаны англата.

* 10:10Юз йигирма талант – 4 тонгъа ювукъ.

* 10:16Алты юзер бек – 3,5 килогъа ювукъ.

* 10:17Уьчер мин – 1,7 килогъа ювукъ.

* 16:24Эки талант – 70 килогъа ювукъ.

* 16:31Баал – канъанлыланы тюшюм берив булан байлавлу ялгъан аллагьы ва яшмынны ялгъан аллагьы.

* 16:34Гьиил шону кюрчюлерин биринчи уланы Абирамны, къапуларын буса гиччи уланы Сегупну къурбан этип сала – Гьиил оьзюню уланларын къурбан этген болма герек. Шолай къурбан этивлер исрайыллыланы айланасындагъы ят халкъланы арасында гьамангъы иш болгъан ва Аллагьны халкъын ругь якъдан тюшгенин исбатлай болгъан.

* 17:1Ильяс – неде: «Гилатдан гёчюп гелген тишбили».

* 17:9Сарепат – гьалиги Ливан пачалыкъны топурагъында ерлешген финикийли шагьар. Шолай болгъанда пайхаммар Исрайылны топурагъындан чыгъып тайма герек болгъан.

* 18:21Бу бирикген сёз тагъымны маънасы шулай болма герек: «токъташмагъан гьалда турмакъ, бир олай, бир де булай иш гёрюп турмакъ» (акъсакъ адам да, шолай бир аягъындан башгъасына гёче туруп, къатты кюйде юрюп болмайлы къала).

* 18:29Ахшамгъы къурбан этивню вакътиси болуп къалгъанча – демек ёрукъ гьисапда, тюшден сонг сагьат уьчлер болгъунча.

* 18:32Эки сата – къарагъанда, 15 литрге ювукъ.

* 20:6Олар оьзлер – бырынгъы таржумаланы бирлеринде шолай; ягьуди текстде: «сен».

* 20:39Талант – 34 килогъа ювукъ.

+ 1:5 2 Пач 3:4, 2 Пач 15:1

+ 1:7 2 Пач 2:18, 2 Пач 8:16, 1 Пач 22:20, 1 Пач 23:6

+ 1:8 2 Пач 20:25, 2 Пач 8:18, 2 Пач 7:2, 2 Пач 23:8-39

+ 1:9 2 Пач 17:17
+ 1:10 2 Пач 12:24
+ 1:25 1 Пач 10:24
+ 1:29 2 Пач 4:9
+ 1:34 1 Пач 10:1, 2 Пач 15:10, 4 Пач 9:13
+ 1:38 1 Пач 30:14, 2 Пач 8:18
+ 1:42 2 Пач 15:27, 2 Пач 18:27
+ 1:44 1 Пач 30:14, 2 Пач 8:18
+ 1:47 Яр 47:30
+ 1:50 Чыгъ 27:2, 3 Пач 2:28

+ 1:52 1 Пач 14:45, 2 Пач 14:11, Лкъ 21:18, Элч 27:34

+ 2:3 Такр 29:9

+ 2:4 2 Пач 7:16, 3 Пач 9:5,

+ 2:5 2 Пач 18:5, 2 Пач 18:14, 2 Пач 3:27, 2 Пач 20:10

+ 2:7 2 Пач 19:37-38, 2 Пач 17:27-29
+ 2:8 2 Пач 16:5-13, 2 Пач 19:23
+ 2:10 Элч 2:29
+ 2:11 2 Пач 2:11, 2 Пач 5:4-5,
+ 2:17 3 Пач 1:1-4
+ 2:22 2 Пач 16:21-22
+ 2:24 2 Пач 7:11-13,
+ 2:25 2 Пач 8:18
+ 2:26 1 Пач 22:20, 2 Пач 15:24, 1 Пач 23:6
+ 2:27 1 Пач 2:27-36, 1 Пач 3:12-14

+ 2:28 2 Пач 17:25, 2 Пач 18:14-15, Чыгъ 27:2, 3 Пач 1:50

+ 2:31 Чыгъ 21:14, Сан 35:33
+ 2:32 2 Пач 3:27, 2 Пач 20:10
+ 2:35 3 Пач 4:4,
+ 2:36 2 Пач 16:5-13
+ 2:37 2 Пач 15:23
+ 2:39 1 Пач 21:10, 1 Пач 27:2
+ 2:44 2 Пач 16:5-13
+ 2:45 Айт 25:5

+ 3:1 3 Пач 7:8, 3 Пач 9:16, 3 Пач 7:1, 3 Пач 6:38, 3 Пач 9:15, 3 Пач 2:10

+ 3:3 3 Пач 22:43
+ 3:5 3 Пач 9:2
+ 3:8 Яр 13:16
+ 3:9 Айт 2:3-6, Якъ 1:5

+ 3:12 3 Пач 4:29-31, 3 Пач 5:12, 3 Пач 10:23,

+ 3:13 3 Пач 10:14-29,
+ 3:14 Заб 90:16
+ 3:15 Яр 40:20, Мк 6:21
+ 3:28 Айт 16:10
+ 4:3 2 Пач 8:16,
+ 4:4 3 Пач 2:35, 2 Пач 8:18, 2 Пач 20:25,
+ 4:6 2 Пач 20:24, 3 Пач 5:14, 3 Пач 12:18
+ 4:13 3 Пач 22:3, Сан 32:41, Такр 3:4
+ 4:19 Такр 3:8-10
+ 4:20 Яр 22:17

+ 4:21 Яр 15:18, Заб 71:8, Заб 67:29, Заб 71:10

+ 4:26 3 Пач 10:26,
+ 4:30 3 Пач 3:12
+ 4:31 Заб 88:1
+ 4:32 Айт 1:1,
+ 4:34 3 Пач 10:1,
+ 5:1 2 Пач 5:11,
+ 5:5 2 Пач 7:13,
+ 5:12 3 Пач 3:12
+ 5:13 3 Пач 9:15,
+ 5:14 3 Пач 4:6
+ 6:7 Такр 27:5
+ 6:12 2 Пач 7:13, 2 Пач 7:16
+ 6:13 Чыгъ 25:8, Такр 31:6
+ 6:16 3 Пач 6:33
+ 6:18 3 Пач 7:24
+ 6:22 Чыгъ 30:1, Чыгъ 30:3, Чыгъ 30:6
+ 6:23 Чыгъ 25:18-20
+ 6:36 3 Пач 7:12,
+ 7:1 3 Пач 9:10,
+ 7:2 3 Пач 10:17-21
+ 7:7 Заб 121:5
+ 7:8 3 Пач 3:1,
+ 7:12 3 Пач 6:36
+ 7:14 Чыгъ 31:3-5, Чыгъ 35:31
+ 7:15 4 Пач 25:16-17,
+ 7:23 4 Пач 16:17
+ 7:24 3 Пач 6:18
+ 7:40 Чыгъ 27:3, Чыгъ 38:3
+ 7:47 4 Пач 25:16,

+ 7:48 Чыгъ 37:25-29, Чыгъ 25:30, Чыгъ 37:10-16

+ 7:49 Чыгъ 25:31-40
+ 7:50 Чыгъ 27:3
+ 7:51 2 Пач 8:11-12,
+ 8:1 2 Пач 5:7-9
+ 8:2 Лев 23:34
+ 8:6 Чыгъ 25:22, Чыгъ 26:33-34
+ 8:7 3 Пач 6:27, Чыгъ 25:13-15

+ 8:9 Чыгъ 16:33-34, Сан 17:10, Чыгъ 25:21, Чыгъ 40:20, Такр 10:5

+ 8:10 Чыгъ 40:34-35, Вагь 15:8
+ 8:12 Заб 17:12, Заб 96:2
+ 8:14 2 Пач 6:18
+ 8:16 2 Пач 7:6-8,
+ 8:17 2 Пач 7:2,
+ 8:19 2 Пач 7:12-13
+ 8:23 Чыгъ 15:11
+ 8:25 2 Пач 7:16, 3 Пач 2:4
+ 8:27 Элч 7:48, Элч 17:24
+ 8:29 Такр 12:11
+ 8:31 Чыгъ 22:11
+ 8:33 Лев 26:17
+ 8:35 Такр 11:17, 3 Пач 17:1,
+ 8:36 1 Пач 12:23
+ 8:37 Лев 26:16, Такр 28:22,
+ 8:39 Элч 1:24
+ 8:41 Заб 101:16

+ 8:46 Айт 20:9, Якъ 3:2, 1 Югь 1:8-10, Рум 3:23

+ 8:47 Лев 26:40,
+ 8:50 Заб 105:46
+ 8:51 Такр 4:20,
+ 8:53 Чыгъ 19:5, Такр 14:2
+ 8:54 2 Пач 6:18
+ 8:58 Заб 118:36
+ 8:60 Такр 4:35, Такр 4:39
+ 8:65 Лев 23:34
+ 9:2 3 Пач 3:5
+ 9:3 Такр 11:12
+ 9:4 Заб 77:72
+ 9:5 3 Пач 2:4
+ 9:7 Такр 4:26, Такр 28:37
+ 9:8 Лев 26:32, Такр 29:24,
+ 9:10 3 Пач 6:38, 3 Пач 7:1

+ 9:15 3 Пач 5:13, 3 Пач 7:1, 3 Пач 7:51, 2 Пач 5:9

+ 9:16 3 Пач 3:1, 3 Пач 7:8
+ 9:19 3 Пач 4:26, 3 Пач 10:26,
+ 9:22 Лев 25:9, 3 Пач 5:13
+ 9:24 3 Пач 3:1, 3 Пач 7:8, 2 Пач 5:9
+ 9:26 Такр 2:8, 3 Пач 22:48
+ 9:27 3 Пач 10:11

+ 9:28 Яр 10:29, Аюб 22:24, Аюб 28:16, Заб 44:10,

+ 10:1 Заб 71:10, Заб 71:15, 3 Пач 4:34
+ 10:2 Мат 12:42, Лкъ 11:31
+ 10:9 2 Пач 8:15
+ 10:11 3 Пач 9:27-28
+ 10:17 3 Пач 14:26, 3 Пач 7:2
+ 10:21 3 Пач 7:2
+ 10:23 3 Пач 3:12-13,
+ 10:24 3 Пач 4:34, 3 Пач 10:1,
+ 10:26 3 Пач 4:26, 3 Пач 9:19
+ 10:28 Такр 17:16,
+ 11:2 Чыгъ 34:16, Такр 7:3-4
+ 11:4 3 Пач 15:4,
+ 11:7 Сан 21:29, 4 Пач 23:13
+ 11:9 3 Пач 3:5, 3 Пач 9:2
+ 11:10 3 Пач 9:6
+ 11:11 3 Пач 11:31
+ 11:13 Такр 12:5, Такр 12:11
+ 11:15 2 Пач 8:13,
+ 11:18 Сан 10:12
+ 11:23 2 Пач 10:16
+ 11:24 2 Пач 8:3, 2 Пач 10:18
+ 11:27 2 Пач 5:9, 3 Пач 9:24
+ 11:29 3 Пач 12:15, 3 Пач 14:2, 3 Пач 15:29,
+ 11:30 1 Пач 15:27
+ 11:31 3 Пач 11:11
+ 11:33 Сан 21:29, 4 Пач 23:13
+ 11:36 2 Пач 21:17, 4 Пач 8:20
+ 11:38 2 Пач 7:16
+ 11:40 3 Пач 14:25,
+ 12:2 3 Пач 11:26, 3 Пач 11:40
+ 12:4 3 Пач 4:7, 3 Пач 4:22, 3 Пач 9:15
+ 12:13 Айт 15:1
+ 12:15 3 Пач 11:31
+ 12:16 2 Пач 20:1
+ 12:18 3 Пач 4:6, 3 Пач 5:14
+ 12:27 Такр 12:5-6
+ 12:28 4 Пач 10:29, 4 Пач 17:16, Чыгъ 32:4
+ 13:1 4 Пач 23:17
+ 13:2 4 Пач 23:15-16,
+ 13:6 Мк 3:5, Якъ 5:16
+ 13:8 Сан 22:18
+ 13:24 3 Пач 20:36
+ 13:34 3 Пач 14:10
+ 14:2 3 Пач 11:29-31
+ 14:3 1 Пач 9:7-8
+ 14:7 3 Пач 16:2
+ 14:8 3 Пач 11:31
+ 14:9 3 Пач 12:28,

+ 14:10 Такр 32:36, 3 Пач 15:29, 3 Пач 21:21, 4 Пач 9:8

+ 14:11 3 Пач 16:4, 3 Пач 21:24
+ 14:14 3 Пач 15:27-30
+ 14:15 Такр 29:28
+ 14:24 Такр 23:17
+ 14:25 3 Пач 11:40
+ 14:26 3 Пач 10:17
+ 15:3 3 Пач 11:4
+ 15:4 2 Пач 21:17, 3 Пач 11:36
+ 15:5 2 Пач 11:3-17
+ 15:12 Такр 23:17, 3 Пач 14:24
+ 15:13 4 Пач 23:4, 4 Пач 23:6, 4 Пач 23:12
+ 15:15 3 Пач 7:51
+ 15:18 3 Пач 14:26, 4 Пач 12:18
+ 15:24 3 Пач 22:2
+ 15:25 3 Пач 14:20

+ 15:29 3 Пач 14:10-11, 3 Пач 14:14, 3 Пач 21:21

+ 16:2 3 Пач 14:7
+ 16:3 3 Пач 15:29, 3 Пач 16:12
+ 16:4 3 Пач 14:11, 3 Пач 21:24
+ 16:9 4 Пач 9:31
+ 16:12 3 Пач 16:3
+ 16:15 3 Пач 15:27
+ 16:30 3 Пач 21:25
+ 16:31 Вагь 2:20, Чыгъ 34:16,
+ 16:32 4 Пач 10:21
+ 17:9 Лкъ 4:26
+ 17:21 4 Пач 4:34-35, Элч 20:10
+ 18:4 4 Пач 9:7
+ 18:12 4 Пач 2:16, Элч 8:39
+ 18:21 4 Пач 17:41,
+ 18:22 3 Пач 19:10, 3 Пач 19:14, 3 Пач 19:18
+ 18:29 4 Пач 4:31
+ 18:31 Яр 32:28, Яр 35:10, 4 Пач 17:34
+ 18:36 1 Пач 17:46
+ 18:38 Лев 9:24,
+ 18:39 Заб 99:3
+ 18:40 4 Пач 10:25
+ 18:45 Якъ 5:18
+ 18:46 4 Пач 3:15,
+ 19:3 Яр 21:31
+ 19:4 Аюб 6:9,

+ 19:8 Чыгъ 24:18, Чыгъ 34:28, Такр 9:9, Чыгъ 3:1

+ 19:10 3 Пач 18:4, Рум 11:3
+ 19:11 Чыгъ 24:12, Чыгъ 34:2,
+ 19:12 Чыгъ 3:2, Аюб 4:16
+ 19:14 3 Пач 18:22
+ 19:15 4 Пач 8:13-15
+ 19:16 4 Пач 9:1-6, 4 Пач 2:9-15
+ 19:17 4 Пач 2:24,
+ 19:18 Рум 11:4
+ 19:20 Лкъ 9:61-62
+ 19:21 2 Пач 24:22

+ 20:1 3 Пач 15:18, 4 Пач 6:24, 4 Пач 8:7, 3 Пач 16:24

+ 20:7 4 Пач 5:7
+ 20:22 2 Пач 11:1,
+ 20:26 1 Пач 29:1
+ 20:34 3 Пач 15:20
+ 20:36 3 Пач 13:24
+ 20:39 4 Пач 10:24
+ 20:40 Аюб 9:20, Аюб 15:6, Лкъ 9:22
+ 21:2 1 Пач 8:14
+ 21:3 Сан 36:7,
+ 21:4 3 Пач 20:43
+ 21:8 2 Пач 11:14
+ 21:10 Чыгъ 22:28, Лев 24:16
+ 21:17 3 Пач 17:1
+ 21:19 3 Пач 22:38, 4 Пач 9:24-26
+ 21:21 4 Пач 9:8, 4 Пач 10:7
+ 21:22 3 Пач 15:29, 3 Пач 16:11
+ 21:23 4 Пач 9:10, 4 Пач 9:36
+ 21:24 3 Пач 14:10, 3 Пач 16:4
+ 21:25 3 Пач 16:31, Вагь 2:20
+ 21:26 Яр 15:16, 4 Пач 21:11
+ 21:29 4 Пач 9:25, 4 Пач 10:1-7
+ 22:2 3 Пач 15:24
+ 22:3 Такр 4:43,
+ 22:4 4 Пач 3:7
+ 22:6 3 Пач 18:19
+ 22:7 4 Пач 3:11
+ 22:11 Такр 33:17,
+ 22:14 Сан 22:18, Сан 24:13
+ 22:17 Сан 27:17,
+ 22:19 Вагь 4:2
+ 22:25 3 Пач 20:30
+ 22:28 Сан 16:29,
+ 22:30 4 Пач 5:22
+ 22:38 3 Пач 21:19
+ 22:41 3 Пач 15:24
+ 22:43 3 Пач 3:3, 3 Пач 15:14
+ 22:46 Такр 23:17, 3 Пач 15:12
+ 22:47 2 Пач 8:14, 4 Пач 8:20

+ 22:48 3 Пач 9:28, Аюб 22:24, Аюб 28:16, Заб 44:8, Такр 2:8

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. Ё

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. П

11. Р

12. С

13. Т

14. У

15. Ч

16. Э

17. Я

СЁЗЛЮК

Ай янгырывну байрамы (Новолуние) – янгы айны башланыву булан байлавлу байрам. Бырынгъы ягьудилилер, оьзлени хоншулары да йимик, ай рузнамасы булан пайдалангъан. Янгы ай тувгъан мюгьлет айны башы деп гьисаплангъан.

Арамлылар (Арамеи) – семит къавумланы бир гюбю. Бизин девюрден алдагъы II минг йылны ахырында – I минг йылны башында арамлылар Месопотамияда ва Сирияда генг кюйде орунлашгъан.

Астарта – гьашыкълыкъны ва тюшюмню аллагьы (бир-бирде огъар Баалны къатыны гьисапда гьюрмет этилеген болма да ярай). Бырынгъы Ювукъ Гюнтувушдагъы Сайдан шогъар сужда этилеген инг де агьамиятлы марказ болгъан (тенглешдиригиз: 3-нчю Пачалар 11:5, 33; 4-нчю Пачалар 23:13).

Ашера – Сирияда ва Паластинде оьзюне сужда къылыв яйылгъан аллагь. Эсги Разилешив шагьатлыкъ этегени йимик, Ашерагъа гьюрмет этив Исрайылда да яйылгъан болгъан (3-нчю Пачалар 15:13; 18:19; 4-нчю Пачалар 21:7; 23:4, 6-7). Эсги Разилешивде Ашерагъа багъышлангъан тереклени (неде, болма ярай, агъач багъаналаны) гьакъында кёп айтыла; шолагъа да Ашера деп айтылгъан.

Ашшур (Ассирия) – Месопотамияны темиркъазыгъындагъы пачалыкъ. Бизин девюрден алдагъы VIII асруну артдагъы отуз йылларында Ашшур Исрайылны, Ягьудини ва Паластинни оьзге пачалыкъларын елеген. Ашшурлулар Исрайылны халкъын ва Ягьудини халкъыны бир пайын есир этип алып гетген.

Баал (Ваал) – телиянгурну аллагьы. Паластинни топурагъында Баалгъа сужда къылыв бырынгъы девюрлерден тутуп юрюлген. 3-нчю Пачаларда (16:31-32) Исрайылны пачасы Агьап Баалгъа айрыча гьюрмет этегенликни огъар сайданлы къатыныны таъсир этивюнден таба англатма бола. Эсги Разилешивню китапларында исрайыллылар «Раббибизни къойгъанлыгъы» ва «Баалгъа къуллукъ этегени» учун даим айыпгъа тутула.

Бабил (Вавилон) – Къыбла Месопотамияны аслу шагьары. Бизин девюрден алдагъы VII асруну ахырында Бабил оьзюню ичине бютюн Месопотамия, Сирия ва Паластин гиреген пачалыкъны тахшагьары бола. Ягьудили пачалар оьзлени харлысызлыгъын якълама къарагъанда, бабилли асгерлер Ерусалимни дагъыта (бизин девюрден алдагъы 586-нчы йылда). Бабил Сыйлы Язывларда дюньядагъы яманлыкъны белгиси гьисапда мердешленип геле.

Багъыр денгиз (Медное море) – ичинде суву булангъы зор уллу дёгерек чапчакъ; шонда дин къуллукъчулар жувуна болгъан. Багъыр денгизни генги 5 метрге ювукъ болгъан; шо Ибадатхананы абзарында ерлешдирилген. Багъырдан этилген 12 бугъа денгизни тиревлери гьисапда къоллангъан.

Бат – сувлу затны оьлчевю, 39 литрге ювукъ.

Гелгинчи (Переселенец) – ят уьлкеден чыгъып, исрайыллыланы арасында яшайгъан адам. Мусаны Къанунуна гёре, гелгинчилер, оьзге исрайыллылар булан бир тенг кюйде, Раббибизге аминлигин сакълама, Къанунну гёрсетивлерин кютме, бары да халкъ булан бирче дин байрамланы ва сонгугюнлени оьтгерме герек болгъан. Къанун гелгинчилени къыйыкъсытывлардан ва ихтиярларындан магьрюм этивден якълагъан, неге тюгюл исрайыллылар оьзлер де Мисриде гелгинчилер болгъан.

Дин къуллукъчу (Священник) – Раббибизге къуллукъ этеген адам. Тавратгъа гёре, янгыз Гьарунну наслуларыны Раббибизни дин къуллукъчулары болма ихтияры бар.

Ёлугъув чатыр (Шатер Встречи) – Тавратгъа гёре, оьзюн ер-ерге алып юрюйген сыйлы чатыр. Раббибиз Муса булан ёлукъгъанда ва Аллагьгъа къуллукъ этивню вакътисинде шону ичинде бола. Чатырны къурулагъан кюю Чыгъышны китабында тындырыкълы кюйде суратлангъан.

Ибадатхана (Храм) – Ерусалимде Раббибиз учун этилген Ибадатхана. Шону инг башлап Сулейман пача къургъан. Биринчи Ибадатхана бабиллилер чапгъын этгенче тургъан ва шону бизин девюрден алдагъы 587–586 йылларда Бабилни пачасы Набугьодоносор бузгъан. Сулейманны Ибадатханасыны тындырыкълы суратланыву 3-нчю Пачаларда 6:2–7:51 (янаша суратланыву 2-нчи Таварихлерде 3) бериле. Бизин девюрден алдагъы 536-нчы йылда Бабил есирлиги тамамлангъан сонг, Фарс пачалыкъны Кир пачасы ягьудидилеге бабиллилер бузгъан Ибадатхананы янгыдан къурма ихтияр бере.

Каруб (Херувим) – Раббибизге къуллукъ этеген, ажайып гючю булангъы жанлар. Ерусалимдеги Ибадатханада агъачдан этилип, алтын варакъ берилген эки каруб сыйлыланы да сыйлы еринде эретургъан болгъан (3-нчю Пачалар 6:23-28); карубланы суратлары тамлардагъы ва эшиклердеги накъышланы бир бёлюгю болуп токътагъан (3-нчю Пачалар 6:29-35). Къарагъанда, бырынгъы исрайыллылар карубланы аслу гьалда къанатлы жанланы (бугъаланы, арсланланы неде къаракъушланы) келпетинде гёз алдына гелтирген.

Кёклердеги къудрат (Небесное воинство) – «Кёклени пачасы» гьисапдагъы Раббибизни асгери Эсги Разилешивде шолай суратлана. 3-нчю Пачаларда (22:19) айланасында «Кёклердеги къудраты» булангъы Аллагь тахда олтургъан кююне тергев беригиз. Аллагьны «Къудратланы Раббиси» деген даимги аты шондан амалгъа геле.

Къавум (Колено, племя) – Исрайылда тухум булан байлавлу инг де уллу оьлчев. Гьар тухум Якъубну бир уланыны атын юрюте. Савлай исрайыллы халкъ 12 къавумдан амалгъа гелген: Рубим, Симон, Леви, Ягьуда, Иссакар, Забулун, Юсуп, Буньямин, Дан, Непталим, Гат, Ашир. Кёбюсю ерлерде Юсупну къавуму ону эки уланындан – Манассадан ва Эпрайимден – таба гёрсетилген. Ваъда этилген Топуракъны елеген сонг, Левини тухумундан къайры, гьар исрайыллы къавумгъа оьз пайы гёрсетилген. Левини тухуму буса кютеген дин къуллугъу учун аш-сувну оьзге исрайыллылардан алма тарыкъ болгъан. Сулейман пача гечинген сонг, Исрайылны бирикген пачалыгъы экиге бёлюнген: Темиркъазыкъдагъы пачалыкъгъа – Исрайылгъа ва Къыбладагъы пачалыкъгъа – Ягьудиге. Къыбладагъы пачалыкъны (Ягьудини) ичине эки къавум гирген – Ягьуди ва Буньямин, Темиркъазыкъдагъы пачалыкъны ичине буса къалгъан он къавум гирген. Темиркъазыкъдагъы он да къавумну ашшурлулар есир этип алып гетген ва олар Ашшур пачалыкъны топуракъларында тас болгъан.

Къурбан (Жертва) – Эсги Разилешивню сужда къылыв мердешинде къурбан этив булан байлавлу адат аслу ерни тута. Къурбанлыкъ ва буйрукъланы кютюв Аллагьны ва инсанны арасындагъы байлавлукъну уьзюлме къоймагъан кюйде сакълай. Эсги Разилешивде къурбанланы кёп тюрлюлери эсгериле.

Къурбанлыкъны салагъан ер (Жертвенник) – къурбан этилеген гьайванлар, сурсатлар неде арив ийисли затлар салынып яллатылагъан ер. Къурбанлыкъны салагъан ерни мююшлерини учлары чыкъгъан болгъан, шолагъа мююзлер деп айтылгъан.

Левилилер (Левиты) – Якъубну-Исрайылны уьчюнчю уланы Левини наслулары. Раббибиз левилилени Оьзюню Сыйлы еринде къуллукъ этмек учун айырып алгъан.

Муъжизат (Знамение) – Аллагьны къудратына шагьатлыкъ этеген табиатны аламатларына неде инсанланы ишлерине Сыйлы Язывларда шолай айтыла.

Пасха – Исрайылны халкъыны инг аслу байрамларындан бириси; ягьудилилени Мисриден чыкъгъанлыгъын эсге сала.

Пилистимлилер (Филистимляне) – бизин девюрден алдагъы XIII–XII асруларда оьзлеге «денгизни халкълары» деп айтылагъан халкъланы гёчеген девюрюнде Паластинни къыбла-гюнбатышында ерлешип токъташгъан халкъ. Шо халкъ багъыр асруну ахырында Бырынгъы Гюнтувушдагъы бир нече пачалыкъны дагъытгъан. Амосну (9:7 ) ва Иеремияны (9:7 ) китапларына гёре, пилистимлилени ватаны Каптор (демек, Крит неде Кипр) болгъан.

Разилешив (Договор) – Эсги Разилешивдеги кюрчю маънасы булангъы англав, Аллагьны инсанлар булангъы разилешивю. Инсанлар оьзлеге Аллагьгъа амин болуп яшамакъны борч этип алгъан, Ол буса инсанланы Оьзюню якълавуна алгъан.

Сандыкъ (Ковчег) – Исрайылны халкъыны инг де аслу сыйлы алатына Эсги Разилешивде шолай айтыла. Аллагь исрайыллылар булан этген разилешив сандыкъгъа язылып салынгъан болгъан.

Сонгугюн (Суббота) – Аллагьгъа багъышлангъан, ял алагъан гюн. Сонгугюн инсанлар Къанунну уьйренив булан машгъул болма ва шолай да ял алма ва шатланма тарыкъ болгъан. Сонгугюн ишлемек гери урулгъан.

Сыйлы ерлер (Высоты) – ялгъан аллагьгъа сужда къылагъан ер. Пачаланы китапларында ва Эсги Разилешивню оьзге китапларында бу сёз тагъымны инкарлыкъ ренки бар, неге тюгюл ерли сыйлы ерлер биргине-бир герти Ибадатханагъа – Ерусалимдеги «Раббизни уьюне» – къаршы салына.

Сыйлыланы да Сыйлы ери (Святое святых) – Сыйлы чатырны ва Ерусалимдеги Ибадатхананы инг де сыйлы, ичиндеги ери. Разилешивню сандыгъы тап шонда, эки карубну къанатларыны тюбюне салынгъан болгъан.

Таш къангалар (Скрижали) – Раббибиз Оьзюню он буйругъун къазып язгъан эки таш такъта.

Терапим (Терафимы) – уьйлердеги ялгъан аллагьланы неде, болма ярай, оьлген ата-бабаланы айтардай уллу тюгюл таш суратлары. 1-нчи Пачаларда (19:13-16), китапгъа гёре, «терапим» деген сёз инсанны бийиклигиндеги таш суратны англата. Бир-бир китапларда терапимлер, пал салывну бир къайдасы гьисапда, чакъырылагъаны эсгериле (Иезекиил 21:21; Закарья 10:2 ). 4-нчю Пачалагъа (23:24) гёре, Ёшия пача терапимлени, ялгъан аллагьлар, халмажчылыкъ ва «Ягьудада булан Ерусалимде алда болгъан оьзге жиргенчликлер» булан бирче гери ургъан болгъан.

Тирсек (Локоть) – Сыйлы Язывларда ёлугъагъан узунлукъ булан байлавлу аслу оьлчев, ёрукъ гьисапда 45 сантиметрге ювукъ.

Урдун (Иордан) – Паластинни аслу оьзени. Шо оьзен, Гьармун тавдан баш алып, Оьлю денгизге тёгюле. Йылны кёбюсю вакътисинде Ёрдан генг болмай (30 метрден генг тюгюл) ва терен болмай, тек ону агъымы чалт ва ёлу айланч.

Урим ва Туммим (Урим и Туммим) – бу алатлар Сыйлы Язывланы бир еринде де суратланмай, тек дин къуллукъчу оьзюню бир-бир суалларына Аллагьдан жавап алагъан алат гьисапда бир нече керен эсгериле. Шолар нечик буса да бир чёп салмакъ учун къолланагъан, дин къуллукъчу оьзюню дин опурагъындан чыгъарагъан алатлар болгъан.

Чатыр (Скиния) – исрайыллыланы дангылда макансыз айланагъан вакътисиндеги ер-ерге алып юрюйген Сыйлы чатыры. Къара: Ёлугъув чатыр.

Эпот (Эфод) – Бу сёз Эсги Разилешивню гьар тюрлю китапларында башгъа-башгъа маъналарда къоллана. Чыгъышны ва Левилилени китапларында эпот – баш дин къуллукъчуну айрыча гийимлеринден бириси; шону ондан къайры биревге де гийме яратылмай. Баш дин къуллукъчуну гийиминде эпотну къырыйында тёш дорба да бола, шону ичине пал салмакъ учун къолланагъан урим ва туммим салына (Раббибизден «гёрсетивлер алмакъ» учун). Пачаланы китапларында эпотну эки тайпасы ёлугъа: «кетен эпот» (гийимни бир тайпасы) ва шо сёз англатагъан сужда къылагъан бир алат. Шолай эпотну «гиймей», шону «гелтире» неде «оьрге чюе» (1-нчи Пачалар 14:3; 23:6, 9; 30:7). 1-нчи Пачаларда (2:28) «эпотну оьрге чюймек» – къурбан этив ва арив ийислер чыгъарыв булан бирче дин къуллукъчу этеген инг агьамиятлы ишлени бириси. Бир нече ерде эпот пал салмакъ учун къолланагъаны эсгериле – 1-нчи Пачалар 23:9-12; 30:7-8; дагъы да къара: 1-нчи Пачалар 14:36-37, 40-42. 1-нчи Пачаларда (21:9) Агьималик Давутгъа Жалутну къылычын эпотну артындан излеме таклиф эте (шолайлыкъда, эпот сыйлы ерде эретургъан болгъан деп ёрала). Пачаланы китапларында эсгерилеген «кетен эпот» – дин къуллукъчуланы гийими. Сыйлы ерде къуллукъ этеген Шамуйыл шону гие болгъан (1-нчи Пачалар 2:18). Давут Разилешивню сандыгъын Ерусалимге чыгъарагъанда, кетен эпотну гийген (2-нчи Пачалар 6:14).

Яллатып этилеген къурбанлар (Всесожжение) – къурбан этивню бир къайдасы. Къурбан этивню бу къайдасына гёре, оьлтюрюлген гьайван бютюнлей Аллагьгъа тапшурула: гьайван къурбан этеген ерге салынып, савлай, бир гесеги де къалмагъан кюйде, яллатыла. Яллатып этилеген къурбанлар Эсги Разилешивде эсгерилеген къурбан этивлени инг де агьамиятлыларындан санала.

Карталар (Пачаланы китаплары)

Table of Contents

- Пачаланы Китаплары: 3 Пачалар

- Баш Сёз

- 3 Пачалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

- Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

- Ай янгырывну байрамы
- Арамлылар
- Астарта
- Ашера
- Ашшур
- Баал
- Бабил
- Багъыр денгиз
- Бат
- Гелгинчи
- Дин къуллукъчу
- Ёлугъув чатыр
- Ибадатхана
- Каруб
- Кёклердеги къудрат
- Къавум
- Къурбан
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левилилер
- Муъжизат
- Пасха
- Пилистимлилер
- Разилешив
- Сандыкъ
- Сонгугюн
- Сыйлы ерлер
- Сыйлыланы да Сыйлы ери
- Таш къангалар
- Терапим
- Тирсек
- Урдун
- Урим ва Туммим
- Чатыр
- Эпот
- Яллатып этилеген къурбанлар

- Карталар (Пачаланы китаплары)